इंग्रजी शब्दांची व्यवस्था

मराठी शुद्धलेखनाचे नियम गुगलवर सहज मिळतात. त्यातील नियम ८ भल्याभल्यांना कोड्यात टाकतो.

नियम ८:

८.१ उपान्त्यी दीर्घ ई किंवा ऊ असलेल्या मराठी शब्दांचा उपान्त्य ई‑कार किंवा ऊ‑कार उभयवचनी सामान्यरूपांच्या वेळी ऱ्हस्व लिहावा.

उदाहरणार्थ : गरीब – गरिबाला, गरिबांना चूल – चुलीला, चुलींना.

अपवाद – दीर्घोपान्त्य तत्सम शब्द.

उदाहरणार्थ : परीक्षा – परीक्षेला, परीक्षांना दूत – दूताला, दूतांना.

म्हणजे बघा, "जमीन" दीर्घ पण "जमिनीचा" ऱ्हस्व. "पोलीस" दीर्घ पण "पोलिसाचा" ऱ्हस्व. थोडे कन्फ्युजिंग पण समजण्याजोगे. ओके. पण पुढचा भाग अधिक इंटरेस्टिंग आहे. मराठी आणि संस्कृत शब्दांबाबत स्पष्टता असली तरी इंग्लिश शब्द कसे लिहायचे ते हा नियम सांगत नाही.

टाईम्सच्या / टाइम्सच्या

डिझाईनचे / डिझाइनचे

हे शब्द तत्सम नाहीत त्यामुळे ऱ्हस्व लिहावे की ते मराठी नाहीत म्हणून दीर्घ? मुळात "तत्सम" याचा अर्थ आहे "त्या सारखा". मग तो संस्कृतसारखा असेल किंवा मग इंग्रजीसारखा.  महाराष्ट्र  टाइम्स हे वृत्तपत्र आपले नाव ऱ्हस्व ठेवते. ते कदाचित नियम ७.२ च्या आधाराने असेल. 

७.२ मराठी शब्दांतील अनुस्वार, विसर्ग किंवा जोडाक्षर यांच्या पूर्वीचे इकार व उकार सामान्यतः ऱ्हस्व लिहावेत.

उदाहरणार्थ : चिंच, डाळिंब, भिंग खुंटी, पुंजका, भुंगा छिः थुः किल्ला, भिस्त, विस्तव कुस्ती, पुष्कळ, मुक्काम.

परंतु तत्सम शब्दांत ते मुळाप्रमाणे र्‍हस्व किंवा दीर्घ लिहावेत.

उदाहरणार्थ : अरविंद, चिंतन कुटुंब, चुंबक निःपक्षपात, निःशस्त्र चतुःसूत्री, दुःख कनिष्ठ, मित्र गुप्त, पुण्य ईश्वर, नावीन्य पूज्य, शून्य.

जोडाक्षरापूर्वीचा इकार ऱ्हस्व लिहावा हा नियम फक्त मराठी शब्दांनाच लागू होतो. त्यातही "सामान्यतः" अशी मेख आहे! स्पेलचेकच्या डेटाबेससाठी मूळ शब्द दीर्घ तर त्याचे सामान्यरूप ऱ्हस्व असे (सध्या तरी) ठेवत आहे.

टाईम्स / टाइम्सच्या

डिझाईन / डिझाइनचे

जाणकारांनी काही सूचना केली तर त्याचा विचार होईल. अर्थात डिझाईनचे आणि डिझाइनचे असे दोन्ही शब्द ठेवा अशी अपेक्षा पुरी होणार नाही. कारण झेन ऑफ पायथॉनच्या मते सगळ्यासाठी शक्यतो एकच मार्ग असावा!

There should be one - and preferably only one - obvious way to do it.

https://en.wikipedia.org/wiki/Zen_of_Python

Update (१२ एप्रिल २०२२):

इंग्रजी आणि उर्दूतून मराठीत आलेले शब्द मराठीच्या नियमांप्रमाणे चालवले जातात. उदा. लाईन / लायनीवर  (नियम ८.३ प्रमाणे). त्या नियमाने डिझाईन किंवा डिझाइन असे कसेही लिहिले तरी त्याचे सामान्यरूप मात्र डिझाइनचे असेच (नियम ८.१ प्रमाणे) होईल. टाइम्स (आणि कारकिर्द) हा शब्द देखील मराठीच्या नियमानुसार चालणार असेल तर तो ऱ्हस्वच बरोबर ठरतो.

इडागम टॅगमधील काही सुधारणा SFX A 0 पुढे .

 Need to add these 7 entries to O tag. The count will become 33 + 7 = 40

SFX O णे िणार णे

SFX O णे िणाऱ्या/acd णे

SFX O णे िणाऱ्यां/bcd णे

SFX O णे िण्या/acd णे

SFX O णे िण्यां/bcd णे

SFX O णे िलेल्या/acd णे

SFX O णे िलेल्यां/bcd णे

SFX O णे िल्या णे

_____

Add these 5 parameters to Q tag after SFX Q णे वाव्यास णे

SFX Q णे वायचा णे

SFX Q णे वायची णे

SFX Q णे वायचे णे

SFX Q णे वायच्या णे

SFX Q णे वायला  णे

_____

Add these 7 parameters to P tag after  SFX P णे ाल णे

SFX P णे ायचं णे

SFX P णे ायचा णे

SFX P णे ायची णे

SFX P णे ायचे णे

SFX P णे ायचो णे

SFX P णे ायच्या णे

SFX P णे ायला णे

SFX P णे ेना णे

SFX P णे ेनात णे

SFX P णे ेनासं णे

SFX P णे ेनासा णे

SFX P णे ेनासे णे

_____

SFX A 0 इतका .

SFX A 0 इतकी .

SFX A 0 इतके .

SFX A 0 एवढा .

SFX A 0 एवढी .

SFX A 0 एवढे .

SFX A 0 करता .

SFX A 0 पुढे .

SFX A 0 पुरता .

SFX A 0 पुरती .

SFX A 0 पुरते .

SFX A 0 पुरत्या .

_____

SFX R णे वणे/O णे

_____

उपसणे/NP

उडणे/MNPQ

उल्लेखणे/NOP

कळणे/MNPQ

कळवणे/NP

किणकिणणे/NP

केणे/FT

खुणावणे/NP

गौरवणे/NOP

घातणे/FTP  घातलेला घातलेली घातलेले

चित्कारणे/NP

दुर्लक्षणे/NOP

धुत्कारणे/NP

पोहोचणे/NP  to पोहोचणे/MNPQ

स्वराला स्वर

स्वराला स्वर जोडता येत नाही. पण काही एडिटरमध्ये हे शक्य होत आहे असे दिसते. खाली दिलेले दोन्ही शब्द दिसायला सारखे दिसत असले तरी ते वेगळे आहेत. 

अधिकारांंचा अधिकारांचा 

पहिल्या शब्दात स्वराला स्वर जोडला आहे. असा  ं  ं

असे सर्व शब्द निवडून रिप्लेसमेंट टॅगमध्ये जमा करावे लागतील.

निवडक शब्दसंपदा

"जीवाला” या शब्दाला पर्याय म्हणून "जुवाला" असा शब्द दिसत आहे. याचे कारण "जू” या मूळ शब्दाचे एकवचनी सामान्यरूप "जुवाला”, “जुवाचे” वगैरे होऊ शकते. स्पेल चेक सर्वसमावेशक बनविण्यासाठी जास्तीत जास्त शब्द आणि त्यांची रूपे घेण्याच्या नादात स्पेलचेकची क्वॉलिटी घसरू शकते. त्यासाठी निवडक शब्द आणि त्यांची ठरावीक रूपे घ्यावीत. 

"पंक" या शब्दाचा अर्थ दाते शब्दकोशाप्रमाणे "चिखल” किंवा "साखरेचा पाक” असा होतो. या दोन्हीपैकी कोणत्याच अर्थाने आज तो शब्द वापरात नाही. पंक/f अशी नोंद करून ६४५ शब्द डिक्शनरीत वाढवण्यात काहीही अर्थ नाही. असे बरेच शब्द आहेत ते काढावे लागतील. उदा. “अज/f” याचा अर्थ बोकड असा होतो. हा संस्कृत शब्द असून मराठीत फारसा वापरात नाही. वापरातील शब्दच ठेवणे फार महत्त्वाचे आहे. 

अफिक्स फाईलमधील सुधारणा

 अधिवेशन या शब्दापासून सुमारे ६५० शब्द बनत असले तरी काही शब्द राहिले.

# grep '^अधिवेशना' all_words_final1.txt | wc -l

648

हे चार शब्द का सुटले ते पहावे लागेल. 

अधिवेशनाअगोदर

अधिवेशनानिमित

अधिवेशनापर

अधिवेशनावेळी

च आणि ही प्रत्येक शब्दाला लावणे शक्य नाही.

अधिवेशनातूनच

अधिवेशनानंतरही

ईय आणि इक सारखे प्रत्यय काही ठरावीक शब्दांनाच लागतात. त्यांची सोय करावी लागेल.

अधिवेशनीय

हंस्पेलमधील रीप्लेसमेंट टॅग

 चुकीच्या शब्दांना योग्य शब्द सुचवताना जे पर्याय येतात ते काही वेळा समर्पक नसतात. "वालवतो" या शब्दाला “वाळवतो” अशी सुचवणी न येता “चालवतो, घालवतो, खालवतो, खालावतो" हे शब्द सुचवले जात आहेत. याचे कारण हंस्पेलने "वालवतो" या शब्दातील "वा” चुकीचा असण्याची शक्यता गृहीत धरली आहे. आता आपण दुसरा शब्द पाहू. "वाडवतात” या शब्दाला “वागवतात वाजवतात वाळवतात वाचवतात" अशी सुचवणी  येत आहे. याचा अर्थ इथे "वा” नव्हे तर "ड” बदलायला हवाय हे हंस्पेलला बरोबर कळले. पण "ड” ला "ढ” हा "ग” अथवा "ज” पेक्षा जास्त जवळचा पर्याय आहे हे त्याला माहीत नाही. त्यामुळे "वाढवतात” हा पर्याय दिसत नाही. लोकं "ढ” च्या ऐवजी "ड” टाईप करतात कारण फोनेटिक मध्ये  "ढ” काढणे हे "ड” पेक्षा जास्त त्रासदायक ठरते. कोणते अक्षर कोणत्या अक्षराला जास्त जवळचे आहे हे हंस्पेलला शिकवण्यासाठी "रीप्लेसमेंट टेबल” चा टॅग वापरता येतो.

REP 9
REP स श
REP स ष
REP श ष
REP प फ
REP ज झ
REP ल ळ
REP न ण
REP त ट
REP ड ढ

"विसरला" हा शब्द "विषरला" असा सहसा लिहला जात नाही. कारण बहुतेक इन्पुट मेथडमध्ये ष हे अक्षर काढण्यासाठी ३ की-स्ट्रोक वापरावे लागतात. पण "विषय" हा शब्द "विशय" असा सर्रास लिहला जातो. त्यामुळे वर दिलेल्या  रीप्लेसमेंट टेबलमध्ये श – ष अशी नोंद असली तरी ष – श अशी नोंद नाही. यात कोणाला काही बदल करायचा असेल तर विकीच्या ह्या पानावर चुकीचा शब्द – बरोबर शब्द – सध्या दिसणारे पर्याय अशी नोंद करावी.  

https://tinyurl.com/replacement-table

रीप्लेसमेंट टेबल हा टॅग वापरून आपण आपला स्पेल चेक अधिक परिणामकारक बनवू शकू.

चिन्ह की चिह्न

"चिन्ह" आणि "चिह्न" यापैकी कोणता शब्द योग्य आहे? मराठी विकिपीडियामध्ये चिह्न शब्द वापरला जातो परंतु मराठी व्याकरणाच्या पुस्तकात (लेखक: मो.रा. वाळंबे व बाळासाहेब शिंदे) मात्र चिन्ह हाच शब्द आढळतो. कृपया, स्पष्टीकरण द्यावे.

संस्कृत-हिंदीत ण्ह, (न्हाणीघरातला) न्ह, (म्हशीतला) म्ह, ल्ह, (पोऱ्यातला) ऱ्य, (कऱ्हाडमधला) ऱ्ह ही अक्षरे नाहीत. त्यांऐवजी ह्ण, ह्न, ह्म, ह्ल, ह्र ही अक्षरे वापरली जातात. (ऱ्य ला संस्कृत-हिंदी पर्याय नाहीत!) 'ह'चा उच्चार आधी करून मग ण, न, म, ल र यांचा उच्चार करणे मराठी माणसाच्या जिभेला जमत नाही. म्हणून मराठीत ब्राह्मणऐवजी ब्राम्हण, चिह्नऐवजी चिन्ह, उह्लासऐवजी उल्हास, ह्रासऐवजी ऱ्हास असे लिखाण आणि उच्चारण होते. ह्य (ह्+य)चा उच्चार मराठी माणूस य्ह असा करतो, कारण अस्सल संस्कृत ह्य उच्चारणे त्याला जमत नाही.

संस्कृत-हिंदीत ह्न, ह्म आदी अक्षरे ही जोडाक्षरे आहेत, त्यामुळे शब्दात त्यांच्यापैकी एखादे आल्यास आधीच्या अक्षरावर आघात होतो. मराठीत न्ह-म्ह-व्य आदी अक्षरे आल्यास आधीच्या अक्षरावर आघात होत नाही, म्हणून ही जोडाक्षरे नाहीत असे काही भाषातज्ज्ञांचे मत आहे. त्यामुळे मराठीत चिन्ह बरोबर, हिंदी-संस्कृतात चिह्न.

https://tinyurl.com/y3atvmjm

Note: मराठी डिक्शनरी सर्वसमावेशक करण्याच्या दृष्टीने दोन्ही शब्द "चिन्ह” आणि "चिह्न” घेतले आहेत.