विद्यार्थीदशेतील प्रवेशाचे स्वागत

माझा सगळ्यात पहिला सल्ला म्हणजे बोलताना शिव्या देता कामा नये. प्रत्येकाचा आदर करायला हवा. आपण जेव्हा शिवी देतो तेव्हा संवादाचा एक मोठा मार्ग आपण आपल्या हाताने बंद करतो. संवाद संपला की शिक्षण संपतं. आणि शिक्षण संपलं की माणूस म्हातारा बनतो. म्हणून शिव्यांपासून लांब राहा. जर सगळे मित्र असंच बोलत असतील तर कोणाशीही मैत्री न करता एकटं राहायची तयारी ठेवा. कोणत्याही धर्मात सुसंगतीचे महत्त्व सांगितले आहे ते यासाठीच.

दुसरी महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे सतत शिकत राहा. आणि शिकण्यासाठी चांगली शाळा, चांगलं कॉलेजच पाहिजे असं नाही. आपल्या आजूबाजूचं जग हीच एक मोठी शाळा आहे. एका कवीने म्हटले आहे. "जग हे बंदिशाळा, जग हे बंदिशाळा ! कुणी न येथे भला चांगला, जो तो पथ चुकलेला" जग म्हणजे एक तुरुंग आहे असं वाटणं ही कविकल्पना आहे. जग म्हणजे बंदिशाळा नव्हे तर एक मोठी शाळा म्हणजे university  आहे. ज्यात वाईट लोकं आहेत तशीच चांगली लोकं आहेत. एरवी चांगली वागणारी लोकं काहीवेळा भलतंच वागतात, बोलतात. त्यामागेही काहीतरी कारण असतं. प्रत्येक माणसाचा स्वतःचा असा "पॉइन्ट ऑफ व्ह्यू" असतो. तो समजावून घेणं म्हणजे जगाच्या युनिव्हर्सिटीत शिकण्यासारखं आहे. रिक्षा ड्रायवरकडून ट्राफिकमधून मार्ग कसा काढायचा हे शिकूया. वाण्याच्या दुकानात किंवा मॉलमध्ये काम करणाऱ्यांकडून वजन कसं करायचं आणि वेगवेगळ्या आकाराच्या वस्तू व्यवस्थित कशा पॅक करायच्या हे नुसतं बघून शिकता येतं की नाही? कधी मोठ्या हॉटेलात गेलो तर तिथली स्वच्छता आणि टिश्यू पेपरचा वापर कसा करायचा हे शिकण्यासारखं वाटत नसेल तर आपण आदर्श विद्यार्थी बनू शकणार नाही. हे शिकून काय करायचं आहे? मला काही हॉटेलात काम करायचं नाही, असा द्रूष्टीकोन ठेवू नका. शिक्षण कधीही वाया जात नाही. ते कधीना कधी आपल्या उपयोगी पडतं.

तिसरी लक्षात ठेवण्यासारखी गोष्ट म्हणजे तंत्रज्ञान फार झपाट्याने विकसित होत आहे आणि त्याचा वेग यापुढे सतत वाढत राहणार आहे. त्यासाठी नवीन तंत्रज्ञानाचा स्वीकार मोकळ्या मनाने करायला हवा. मोबाईल आणि इंटरनेट ही या टेक्नोलॉजीची साधने आहेत. ती वापरायला शिकायला हवे. पण त्यांच्या आहारी जाता कामा नये. फेसबुक म्हणजे काही जग नव्हे. फेसबुकवर "लाईक" करणारी लोकं प्रत्यक्षात "हेट" करतात. हे समजेपर्यंत काही वेळा उशीर होतो. आभासी जग आपल्यापरीने आनंद देत असते पण तो आनंद व्यसनातून मिळणार्‍या आनंदासारखा क्षणिक असतो. अशा आनंदाचा शेवट चटकन आणि दु:खकारक होऊ शकतो. म्हणून तंत्रज्ञान वापरताना त्याचा उपयोग नवीन गोष्टी शिकण्यासाठी आणि आपलं जीवन अधिक व्यवस्थित आणि "ऑर्गनाइज्ड" व्हावा यासाठी केला पाहिजे. त्यासाठी इंटरनेटवर इमेल आहे, कॅलेंडर आहे, आपला डेटा कायमचा सुरक्षित ठेवण्याचीही सोय आहे. हे सर्व न वापरता फेसबुकवर वेळ घालवणं आणि कॉम्प्युटरवर गेम खेळणं म्हणजे एखादं विमान विकत घेऊन त्याचा उपयोग आकाशात उडण्यासाठी न करता घसरगुंडी म्हणून वापरल्यासारखं आहे.

चौथा नियम जो आपण लहानपणापासून पाळायला हवा, तो म्हणजे आपला रोजचा खर्च एका कागदावर लिहायचा. मी हा नियम फार उशिरा शिकलो. त्यापूर्वी आपण वायफळ खर्च करत नाही मग आपल्याला पैसे का पुरत नाहीत असा मला नेहमी प्रश्न पडायचा. मग मी संध्याकाळी किंवा रात्री दिवसभरात केलेला खर्च एका कागदावर लिहायला लागलो. मग माझ्या लक्षात आले की रिक्षावर इतका खर्च का होतो? कारण निघायला उशीर झालेला असतो. सकाळी लवकर उठलो तर लवकर निघता येईल आणि मग रिक्षा, बस किंवा चालत स्टेशनपर्यंत जाण्याचा पर्याय निवडता येईल. खर्च लिहिण्याची ही सवय खूप फायदेशीर आहे. पुढे मोठ्या कंपन्यात काम करताना व्हाऊचर वगैरे भरताना त्याचा उपयोग होईल. मी खर्च लिहीण्यासाठी डायरी वगैरे न वापरता एक कागद वापरतो आणि तो लगेच फाडून टाकतो. कारण हा कागद घरच्यांच्या, विशेषतः वडिलांच्या नजरेस पडला तर खर्च लिहिण्याची ही वाईट सवय आपल्याला का लागली याचा विचार करावा लागेल.

भाषा मधूर आणि दुसर्‍याला आदर देणारी असायला हवी. शिक्षण कधीच संपत नाही आणि ते संपू नये. भावी काळ स्किल्ड लेबरचा असणार आहे. कोणतीच कला अंगात नसेल, कोणतेही व्यावसायिक शिक्षण नसेल, एखाद्या विषयात तज्ञ बनता आले नाही तर कॉम्पिटीशनमध्ये टिकणं कठीण होईल. म्हणून लहान / मोठी प्रत्येक गोष्ट समोर येईल त्या मार्गाने शिकता आली पाहिजे. आणि सगळ्यात शेवटचा आणि म्हणूनच महत्त्वाचा सल्ला म्हणजे दिवसभराचा खर्च रोजच्या रोज एका कागदावर लिहा.

भाषेची मधुरता, न संपणारं शिक्षण, तंत्रज्ञानात आघाडी आणि खर्चावर नियंत्रण ही आपली भविष्यातील चतु:सुत्री असली पाहिजे.

बुद्धिवर ज्ञानाचा अंकुश!

मनोगतावर स्त्रियांच्या संशयी स्वभावावर एकाने (स्वानुभवावर आधारित?) लेख लिहिला आहे.

हिडिंबा आणि मेनका !

यात लेखकाच्या बायकोने भीम आणि विश्वामित्रचे उदाहरण देऊन लेखकाला कोणत्याही वयाच्या स्त्रीपासून लांब ठेवलेले दिसते. त्यांनी दिलेले दाखले अगदी बिनतोड आहेत आणि त्यांचा महाभारत व पुराणांचा अभ्यासही गाढा दिसतो. पण लेखकाने त्यांना उत्तर म्हणून लक्ष्मणाचे उदाहरण का दिले नाही? इतिहासात हिडिंबा आणि मेनका आहे तशीच सीताही आहे की!
विषयांतर होईल म्हणून तिथे प्रतिसाद न देता इथे माझे मत लिहितो. रामायणातील एक सुंदर प्रश्नोत्तर हे या संशय पिशाच्चावरचा उतारा आहे. लक्ष्मणाला विचारण्यात येते...
अग्निकुण्डसमा नारी घृतकुण्डसमः पुमान| पार्श्वे स्थिता सुन्दरी चेत् कस्य नोच्चलते मनः॥
अग्नि जवळ आला की तूप वितळते तशी अग्निकुंडासारखी सुंदरी समोर असताना कुणाचे मन विचलित होत नाही?

त्यावर दिलेले लक्ष्मणाचे उत्तर पाहा:
मनो धावति सर्वत्र मदोन्मत्तगजेन्द्रवत्‌| ज्ञानांकुशसमा बुद्धिस्तस्य नोच्चलते मनः॥
मन मदोन्मत्त हत्तीसारखे धावते पण ज्याच्या बुद्धिवर ज्ञानाचा अंकुश आहे त्याचे मन विचलित होत नाही.

तात्पर्य: सगळ्याच स्त्रिया "तशा" नसतात. सगळेच पुरूष "तसे" नसतात. स्त्री पुरुषांच्या नात्यात वैषयिक नात्यापलिकडे खूप काही असते जे दोन भिन्नलिंगांच्या सहजीवनाला उपयुक्त असते. काही वेळा स्त्रियांच्या नजरेने एखाद्या विषयाकडे पाहता येते त्यामुळे आधी न दिसलेले कंगोरे दिसू लागतात. "कायम संशय" हा वैवाहिकच नव्हे तर कोणत्याही नात्यात धोकादायक ठरू शकतो!

युनिकोडमधील बग

मुळाक्षराचा पाय मोडता येतो. पण त्याला स्वर लागल्यानंतर त्याचा पाय मोडता येत नाही. पण युनिकोडमानकात असे करता येते असे दिसते. उदा...
खाली पाय मोडका "र" दिला आहे तो बरोबर आहे.
र्
पण "रा" चा पाय मोडणे देखील शक्य असे असे दिसते.
 रा्

अधिकारा्ची यात जो पाय मोडलेला आहे तो अस्थानी आहे. हा युनिकोडमधील दोष (बग) असावा.

मुक्त स्रोत थिसॉरस

ओपन ऑफिस / लिबर ऑफिसमध्ये थिसॉरस वापरून शब्दांचे अर्थ पाहू शकतो तसेच समानार्थी किंवा विरुद्ध अर्थी शब्द मिळवू शकतो.

बहुधा हाच शब्दसंग्रह वापरून समानार्थी शब्द एका राईट क्लिकवर आणलेले दिसतात.

मराठीमध्ये हे शक्य आहे का? माझ्या माहितीप्रमाणे अशी सुविधा बनवायला बराच वेळ / श्रम लागत असल्यामुळे अजून तरी असा प्रयत्न झालेला नसावा. मोफत आणि मुक्त स्रोत लायसन्सखाली वितरित करता येऊ शकेल असा थिसॉरस बनणे अत्यंत आवश्यक आहे.

_____

The relevant entry from th_en_CA_v2.dat file
ploy|2
(noun)|gambit|remark (generic term)|comment (generic term)
(noun)|gambit|stratagem|maneuver (generic term)|manoeuvre (generic term)|tactical maneuver (generic term)|tactical manoeuvre (generic term)

The relevant entry from th_en_CA_v2.idx file
ploy|12626348

स्पेल चेक डिक्शनरीला आपले योगदान

फायरफॉक्स व ओपन ऑफिस दोन्ही मध्ये राईट क्लिक वापरून शब्द डिक्शनरी वाढविण्याची सोय आहे. अशा प्रकारे इतरांनी जमा केलेले शब्द जर मला मिळाले तर मी ते थेट डिक्शनरीत टाकून ही डिक्शनरी अधिक परिणामकारक व सर्वसमावेशक बनवू शकतो. त्यासाठी मला एक फाईल पाठवून द्या.

फायरफॉक्स:
आपण जर फायरफॉक्स वापरत असाल व राईट क्लिक वापरून बरेच शब्द साठवून ठेवले असतील. तर त्या शब्दांचा बॅकअप घ्या व ती फाईल मलाही पाठवा. त्यासाठी Help मेन्यु मधून Troubleshooting Information निवडा आणि मग "Profile folder - Open Folder" बटनावर क्लिक करा.

आता जो फोल्डर उघडेल त्यातील "persdict.dat" या फाईलला कुठेतरी म्हणजे "माय डॉक्युमेंट" वा तशाच एखाद्या ठिकाणी सेव्ह करा व ती फाईल मला इ-मेल करा.
_____

ओपन ऑफिस, लिबर ऑफिसः
यातही आपण राईट क्लिक करून मराठी शब्द साठवलेले असतील. तर मग रायटरच्या Tools - Options - LibreOffice - Paths मध्ये जाऊन अ‍ॅटो करेक्टचा पाथ पाहून ठेवा.

 किंवा start – run च्या डायलॉगबॉक्स मध्ये %APPDATA% असे टाईप करा व "ओके" द्या. आता आपण थेट अ‍ॅप्लिकेशन डाटा या फोल्डरमध्ये पोहोचू.

इथून पुढे \LibreOffice\4\user\wordbook अशा पायर्‍या पार केल्या की standard.txt फाईल दिसेल हीच फाईल मला पाठवा व तिचा बॅक-अप देखील घ्या.

थोडक्यात ओपन ऑफिस वापरत असाल तर standard.dic आणि फायरफॉक्स वापरत असाल तर persdict.dat या फाईलचा बॅकअप घेऊन ठेवा आणि ती फाईल मला पाठवा, या पत्त्यावर shantanu.oak@gmail.com

सोळावा नियम धोक्याचा

मनोगताच्या यंदाच्या दिवाळी अंकाच्या संपादकीयात शुद्धलेखनाच्या नियमांचा फारच चांगला ऊहापोह केलेला आहे.
http://www.manogat.com/diwali/2012/node/63.html

मला या विषयी काही मत मांडायचं आहे. तसं पाहिलं तर सोळावा नियमही जाचकच म्हणायला हवा. तो नियम असा..
राहणे, पाहणे, वाहणे अशी रूपे वापरावीत
रहाणे, राहाणे, पहाणे, वहाणे, वाहाणे, अशी रूपे वापरू नयेत.

आधुनिक विचारवंतांना हा नियम बहुधा मान्य होणार नाही व भाषेला वाहाणे आणि वहाणे हे दोन्ही शब्द पुढेमागे स्वीकारावे लागतील असे दिसते. यात हरकत अशी आहे की वहाणे हे क्रियापदाचे रूप वहाण ह्या चप्पल या अर्थाने असलेल्या शब्दावर अतिक्रमण करतो. अशा वेळी त्या शब्दाचा अर्थ संदर्भाने घ्यावा लागेल. एकच शब्द विविध पद्धतीने लिहीला गेला तरी चालेल उलट त्यामुळे भाषेतील सर्वसमावेशकता वाढेल व प्रत्येकाला आपली भाषा(च/ही) बरोबर असल्याचा दिलासा मिळेल असा युक्तिवाद करणार्‍यांनी हे लक्षात घेतले पाहिजे की अशाने भाषेतील शब्दांचे स्थान डगमगीत होईल व कालांतराने ती भाषा मागे पडेल. कारण लिहीताना व वाचताना संदर्भ दरवेळी लक्षात घेतला जात नाही. बोलताना संदर्भच मोलाची भूमिका बजावत असतो. त्यामुळे भाषणात एखाद्याने "देवाला फुले वहाणे" असा उल्लेख केला की तो शब्द वाहाणे या अर्थाने आला आहे यात शंका राहात नाही. पण लिहताना व वाचताना शब्द मागे-पुढे होऊ शकतो किंवा वाचायचा राहून जाऊ शकतो. संगणकाला तर फक्त शब्दच कळू शकतो. सॉफ्टवेअरला संदर्भ कळणे तर जवळजवळ अशक्यच दिसते. म्हणजे गुगल भाषांतरातही यामुळे चुका होतील. मराठीला बोली भाषा म्हणून काहीच धोका नाही पण जर इतर भाषांप्रमाणे भविष्यात ज्ञानभाषा म्हणून प्रगती करायची असेल तर शब्दांची संपत्ती जपावी व वाढवावी लागेल. त्यासाठी प्रत्येक शब्दाचे स्वतंत्र अस्तित्व मान्य करावे लागेल. हे नियम कमी अधिक प्रमाणात असे काम करत आहेत. त्यात बदल करायचा झाला तर फार काळजीपूर्वक केला पाहिजे असे मला वाटते.

कारण "त्यां" ना तसंच हवं आहे म्हणून!

मनोगताचा मी अगदी पहिल्यापासूनचा मेंबर आहे. आणि मनोगताच्या अनेक चढ उतारांचा साक्षीदार देखील.

http://www.manogat.com/node/23447

मला "असे का? " या चर्चेत भाग घ्यायचा होता पण माझे म्हणणे सविस्तर व प्रशासकांच्या अनुमतीशिवाय प्रसिद्ध व्हावे म्हणून या ब्लॉगवर. असं का व्हावं याला अनेक कारणं आहेत.

१) प्रशाकीय हस्तक्षेपः यावर अनेकांनी प्रतिसादातून लिहिल्यामुळे अधिक लिहत नाही.

२) विदागाराला झालेला अपघातः मनोगतचा डेटाबेस कोसळला तेव्हा मी मनोगतावरच काहीतरी वाचत होतो. म्हणजे मी प्रत्यक्ष नाही पण अप्रत्यक्ष साक्षीदार. एकादे संकेतस्थळ असे अपघातग्रस्त होणे ही त्याच्या यशाची पहिली पायरी असते. ट्विटरला देखील अशा अपघाताचा सामना करावा लागला होता. पण मनोगत त्यातून सावरलेच नाही.

३) ओपन सोर्सला विरोधः मनोगत ड्रुपल या प्रणालीवर आधारीत असले तरी त्याच्या सोर्स कोडमध्ये बरेच बदल केले गेले आहेत. नवीन मॉड्यूल लिहीली गेली. ती कधीच बाहेर आली नाहीत. शुद्धलेखनाचे तंत्र API द्वारे इतरांना उपलब्ध करून देता आले असते. फुकट किंवा विकत कशाही प्रकारे तंत्रज्ञान शेअर झाले नाही. मी फक्त RSS फीड वाचतो. बहुतेक सर्व साईट्स अशा प्रकारे आपले लेख फीडमध्ये उपलब्ध करून देतात. मनोगतचा फीड पहिल्या काही महिन्यांनंतर गायब झाला. RSS फीडमुळे लेख चोरीला जातात असे कारण पुढे करणे हास्यास्पद आहे. मनोगताच्या लाखोपट अधिक व्हॅल्यू असलेले विकिपीडिया / स्टेक ओव्हरफ्लो सारख्या साईट्स API, RSS फीड एवढ्यावर न थांबता आपलं पूर्ण विदागार सर्वांसाठी उपलब्ध करून देतात हे पाहिल्यावर मला मनोगत एखाद्या हट्टी खडूस म्हातार्‍यासारखे वाटायला लागले.

मनोगताची अशी अवस्था का झाली असा प्रश्न विचारण्यापेक्षा मनोगताची अशी अवस्था (प्रशासकांनी) का केली? असा प्रश्न जास्त संयुक्तिक होईल आणि त्याचे उत्तर उघड आहे. प्रशासकांना एकहाती सांभाळता येईल इतकेच विदागार वाढायला हवे आहे. लोकांनी इथे फार काही लिहू / वाचू नये. महिन्यातून एखादी चक्कर मारावी अशी त्यांचीच अपेक्षा असल्याने मी सध्या तीच पुरी करतो आहे!