Marathi Dictionary Project

ब्लॉग म्हणजे काय?

2011-12-23T09:46:00.025+05:30

मराठी ब्लॉगजगाशी माझी ओ़ळख ही तशी अपघातानेच झाली. झालं काय की मी मराठी स्पेलचेक प्रोजेक्टमध्ये लक्ष घालायचं ठरवलं. त्यासाठी शब्दांचा जोगवा मागत फिरताना ब्लॉग वाचनाची आवड निर्माण झाली. मग स्पेल चेकचे काम राहिले बाजूला आणि ब्लॉगवाचनातच खूपसा वेळ जाऊ लागला. आता त्यात हवशे, नवशे, गवशे सर्वच असल्यामुळे दर्जेदार लिखाण वेगळं काढण्याची आवश्यकता निर्माण झाली. त्यासाठी ब्लॉग फॉलो करणे किंवा ते गुगल रीडरमध्ये जमा करणे असे सारे काही करून पाहिले. वेगवेगळ्या स्पर्धांमध्ये ब्लॉगना पारितोषिके मिळालेली पाहिली. काही ब्लॉगर तर पेटल्यासारखे इतके लिहितात की आपल्याला वाचायला वेळ पुरत नाही, यांना लिहायला वेळ मिळतो कसा असा प्रश्न पडावा. त्यामुळे दर्जेदार ब्लॉगची यादी नव्हे तर त्यातील सर्वोत्क्रूष्ट ब्लॉगपोस्टची यादी करण्याच्या कल्पनेची आयडिया डोक्यात आली. तर असे हे माझे हैंडपिक्ड सर्वोत्तम ब्लॉगपोस्टस...
_____

ब्लॉगची लांबी, रुंदी किती असावी? ब्लॉगचा विषय काय असतो? ब्लॉगमध्ये स्वतःचा उल्लेख किती व कसा असावा? ब्लॉगचा शेवट कसा व्हावा? या सर्व प्रश्नांची उत्तरे म्हणजे गुरुदत्त यांच्या "माझं चर्‍हाट" या ब्लॉगवरील खालील पोस्ट!

http://chimanya.blogspot.com/2010/07/blog-post.html

वर दिलेला ब्लॉग हा पर्फेक्ट ब्लॉग म्हणता येईल. पण प्रत्येक ब्लॉग हा आदर्श ब्लॉग म्हणून लिहावा असे नाही. ब्लॉगचा मूळ उद्देश व्यक्तिगत अभिव्यक्ती हा आहे.
http://karviharsamarthyane.blogspot.com/2009/11/blog-post.html

मुक्तपीठ म्हणा हवं तर! वर दिलेल्या "कर विहार सामर्थ्याने" या ब्लॉगवरील आपला अनुभव लेखिकेने शेकडो लोकांबरोबर शेअर केला आहे. असं अनुभव देवघेवीचे स्वस्त व्यासपीठ पूर्वी नव्हते. अर्थात आपण ते कसे वापरतो यावर बरंच काही अवलंबून आहे.
_____

मराठी माणसाचे अनुभव विश्व विस्तारत आहे. त्याचे स्पष्ट प्रतिबिंब फक्त ब्लॉगच्या माध्यमातून दिसते. पारंपारिक प्रसारमाध्यमे यात साफ तोकडी पडतात. ब्लॉगर आपल्याला त्याचे जगभरातले अनुभव वन - ऑन - वन संपादकांच्या कात्रीचा स्पर्श न होता सांगू शकतो, अगदी कोणतीही भीडभाड न बाळगता. उदाहरण म्हणून जपान मधील भूकंप व त्सुनामी यात सापडलेले ब्लॉगर नितीन पोतदारांचा स्वानुभव "टोकियोतील ते चार तास..." इथे वाचता येईल...
http://www.myniti.com/2011/03/tweet_18.html

मुंबई हल्ल्याचा आखों देखा हाल येथे वाचता येईल.
"त्या" रात्रीचा थरार ... मी अनुभवलेला !!!
http://www.maayboli.com/node/12250

वर दिलेली लिंक सापडत नव्हती. गुगुलमध्ये खाली दिलेला सर्च दिल्यावर तासाभराने सापडली!
सीएसटी स्टेशन अनुभव site:maayboli.com

गांबारोऽ निप्पोन! अशा शीर्षकाचा लेख मायबोलीच्या दिवाळी अंकातही वाचायला मिळतो.
http://vishesh.maayboli.com/node/955

मायबोलीवरील लेखन रूढ अर्थाने ब्लॉगर्सचे लिखाण म्हणता येणार नाही पण अपवाद म्हणून वरील दोन लेख दिले आहेत. म्हटलं तर ब्लॉगर्स नाहीतर सोशल साईट नेटवर्कींगवरचे (पडीक) म्हणजे मायबोलीकर!
_____

उन्हाळ्याच्या सुट्टीतले अनुभव इतक्या चविष्टपणे लिहीता येतात यावर माझा तरी खालील ब्लॉग वाचल्याशिवाय विश्वास बसला नसता...

http://unhalyachisutti.blogspot.com/2009/11/blog-post_14.html

सई केसकर लिहीत असलेली "उन्हाळ्याची सुट्टी" संपली असली तरी त्याचा गाज फार काळ वाचकांचा ठाव घेत राहील.
_____
कोणताही दूषित पूर्वग्रह मनात राहू न देता ज्या तटस्थतेने ऍडी जोशी यांनी आपले लहानपणाचे,विशेषतः शिक्षकांच्या व वडिलांच्या मार देण्याचे अनुभव मांडले आहेत ते वाचल्यावर खरच "आदित्याय नमः" म्हणावं लागतं आणि त्यातीलच "बंड्याची शाळा - धडा दुसरा" सर्वोत्तम ब्लॉग पोस्टच्या माझ्या यादीत येतो.

http://adijoshi.blogspot.com/2009/03/blog-post_03.html
_____

फाटक काका आपल्या जुन्या वहीतला एखादा निबंद ब्लॉगवर पोस्ट करतात तेंव्हा तो आपोआप माझ्या सर्वोत्तम ब्लॉगपोस्टच्या यादीत जातो. उदा. आयशॉटच्या वहीतून - आम्ची सहल !

http://rahulphatak.blogspot.com/2007/11/blog-post_21.html

_____

योगेश यांच्या मनमौजी या ब्लॉगवरील "येळकोट..येळकोट...जय मल्हार!!!" या पोस्टमध्ये देवाधर्माच्या नावाखाली तिर्थस्थानी कशी अक्शरशः लूट चालते ते वाचून एक वेगळा अँगल बघायला मिळतो. सर्वोत्तम ब्लॉगपोस्ट मध्ये त्याचा समावेश अपरिहार्य आहे.

http://manmaujee.blogspot.com/2010/08/blog-post.html
_____

राम जगताप यांच्या भेजाफ्राय या ब्लॉगवर व्यक्तिचित्रे कशी लिहावीत याची शाळाच निघाल्यासारखी वाटते. पण त्यांचा "काय लाड करू तुझे?" हा पोस्ट सर्वोत्तम ब्लॉगपोस्टच्या यादीत अगदी वर!
http://ramjagtap.blogspot.com/2011/02/blog-post.html
_____

"चुकामूक" हे पोस्ट "नस्ती उठाठेव" या ब्लॉगवरील. सर्वोत्तम मध्ये यायला या ब्लॉगवर इतरही बरेच काही आहे. पण मला थोडे वेगळे, गूढ अर्थाचा शेवट असणारे पोस्ट काही वेळा ब्लॉगवर वाचायला आवडतात. म्हणून याची निवड...
http://abhipendharkar.blogspot.com/2010/01/blog-post.html

_____

निसर्ग विरुद्ध माणूस विरुद्ध विकास असा एक त्रिकोणी पेच सध्या हातघाईवर येऊ पाहात आहे. "निसर्गवार्ता" ब्लॉगवरील "माळढोक संवर्धनातील गुंतागुंत" हे पोस्ट नक्कीच सर्वोत्तम मध्ये घेण्यासारखे.

http://nisargvarta.blogspot.com/2011/05/conservation-of-great-indian-bustard.html
_____

"किस्सा खुर्सी का!" हा टॅलीनामा वरील ब्लॉगपोस्ट सरकारी म्हणजेच मुंबई पोर्ट ट्रस्टच्या नोकरीतला आलेला अनुभव वैश्विक सत्य सांगतो! सर्वोत्तम मध्ये टाकायला काहीच अडचण नसावी.

http://ejmarathe.blogspot.com/2009/09/blog-post_20.html
_____

"चवळी सूप" हे पोस्ट म्हणजे रेसिपी नव्हे तर चवळी पेरून त्याच्या शेंगा काढून मग स्वतःपुरते केलेले सूप आहे. हे असे सूप बनविणारी लेखिकाच "झाले मोकळे आकाश" म्हणू शकते!
http://mokale-aakash.blogspot.com/2010/11/blog-post.html
_____

कधी मधी आपल्या दुचाकीवर लिफ्ट देणारा आपला तो अनुभव जास्तीत जास्त किती साहित्यिक पद्धतीने सांगू शकतो? "निशाणी आडवा अंगठा" या ब्लॉगपोस्टवरील अनुभव वाचल्यावर "काय सांगता राव?" असे म्हणावेसे वाटले तर नवल नाही!

http://www.kaaysangurao.com/2011/03/blog-post_27.html

_____

"राशोमॉन - ज्याचं त्याचं सत्य!" यासारख्या सशक्त ब्लॉगपोस्टमधून "आपला सिनेमास्कोप" नव्या जुन्या तसेच मराठीसह जागतिक चित्रपटांची ओळख करून देत आहे. नक्कीच नोंदघेण्याजोगे!

http://apalacinemascope.blogspot.com/2011/10/blog-post_31.html

_____

"बोले तो तू करता क्या है मामू?" या प्रश्नाचे उत्तर "मै मराठी भाषा में ब्लॉग लिखता हूं" असं दिलं तर समोरच्याची काय प्रतिक्रिया येईल ते मला सांगता येत नाही कदाचित "Random Thoughts" चा लेखक सांगू शकतो...

http://rbk137.blogspot.com/2011/11/blog-post_18.html

मुक्तछंदातला "एका लग्नाची...किंबहुना....एका लग्नातली गोष्ट!" या ब्लॉगमध्ये लेखक स्वतःच्या लग्नाची गोष्ट सांगतो थोड्या विनोदी पद्धतीने. सर्वोत्तम नसला तरी प्रॉमिसिंग वाटणारे हे पोस्ट...

http://asudhanwam.blogspot.com/2011/08/blog-post.html
_____

"याला नशीब घडवणं म्हणतात!" हे "मनस्पंदने" वरील ब्लॉगपोस्ट स्वानुभव व साहित्यिक मूल्य असलेला ब्लॉग कसा दिसतो ते दाखवते...

http://manspandane.blogspot.com/2011/10/blog-post.html

"कॉलेजकाळातली ती घटना" काळीज कुरतडत असेल तर "माझे लेखन - काही अरभाट नि काही चिल्लर!" असं म्हणत ब्लॉगवर लिहावं. ह्रुदयातली कळ थोडीतरी शांत होईल! सर्वोत्तम नसला तरी ब्लॉगचा आणखी एक पैलू दाखवणारी ही पोस्ट...

http://arbhataanichillar.blogspot.com/2011/05/blog-post_29.html

_____

संदीप खरेच्या कवितेचे मनाला भावेल तसे रसग्रहण "उगाच काय ग छोट्या-मोठ्या गोष्टींवरून इतके वाद?" या पोस्टवर वाचण्यासारखे...
http://anaghaapte.blogspot.com/2011/08/blog-post_30.html
_____

"गंगासागर एक बार" या सचित्र ब्लॉगपोस्टमध्ये प्रवासवर्णनाबरोबरच धर्माचे एक वर्तुळ पूर्ण होतं...
http://suchalejase.blogspot.com/2011/11/blog-post_27.html

_____

अनुक्षरे ब्लॉगवरील "खेळ मांडला" या ब्लॉगपोस्टद्वारे एका आईच्या जिवाची आपल्या लेकरासाठी होणारी तगमग वाचता येते. नक्कीच सर्वोत्तम मध्ये!

http://anukshre.wordpress.com/2010/01/06/
_____

"स्वतःच्या शोधात मी.." अशा ब्लॉगवर केसरबाईंचे व्यक्तिचित्र वाचायला मिळते. नव्या पिढीला जुन्या सोन्याची तोंडओळख ब्लॉग या सशक्त माध्यमाशिवाय होणे मला तरी अशक्य वाटते.
http://komalrishabh.blogspot.com/2011/02/blog-post_4585.html
_____

"बब्याचो बंदोबस्त" ही टिपीकल कोकणी पोस्ट "माझ्या गजाल्या"शिवाय कोणत्या ब्लॉगवर वाचायला मिळणार? नक्कीच सर्वोत्तममध्ये...

http://dimag-kharab.blogspot.com/2011/07/blog-post.html

_____

http://mylifemyreviews.blogspot.com/2011/10/blog-post_2652.html

http://jchitale.blogspot.com/2011/03/blog-post.html

http://abdashabda.blogspot.com/2010/07/blog-post.html

http://majhiyamana.blogspot.com/2011/11/blog-post.html

गवई कितीही मोठा असला तरी त्याच्या सर्वच मैफिली जमतातच असे नाही. पण काही मैफिली मात्र रसिकांच्या दीर्घकाळ स्मरणात राहतात. तसे ब्लॉगर्सचेही आहे. एखादी ब्लॉगपोस्ट अशी काही जमते की त्यावर बोलण्या/ लिहीण्यासारखे काही राहातच नाही. मला भावलेल्या अशा पोस्टांची एक झलक.
१) जातीयवादी लिखाणाचा विचारच केलेला नाही.
२) कविता आणि पाकक्रिया नाहीत कारण मला त्यातील काही कळत नाही.
३) प्रथितयश ब्लॉगर्सचे लिखाण घेतलेले नाही.

अव्यय, प्रत्यय, उपसर्ग इत्यादी

2011-04-23T13:46:00.009+05:30

खाली दिलेल्या टेबलमध्ये सर्व प्रकारचे अव्यय, उपसर्ग वगैरे जमा केले. आता एकाच क्वेरीने विविध प्रकारचे शब्द चुकीचे/ बरोबर शब्द शोधणे शक्य होईल असे दिसते. उदा मला जर शब्दयोगी अव्यय लावलेले बहुतांश शब्द पाहायचे असतील तर ते सहज मिळू शकतील.

करिता हा शब्दयोगी अव्यय आहे, करी हा प्रत्यय आहे तर कु हा उपसर्ग आहे. म्हणून त्यांना प्रत्येकी १,२ व ३ असे नंबर मिळाले. असे सर्व अव्यय, प्रत्यय आणि उपसर्ग एका जागी आणून त्याचा उपयोग करून अशुद्ध शब्द मिळतात का ते पाहायचे आहे.

add_type
(1, 1, 'शब्दयोगी अव्यय'),
(2, 1, 'प्रत्यय'),
(3, 2, 'उपसर्ग')

add_word
(1, 'करिता', 'करीता', 'याकरिता'),
(2, 'करी', 'करि', 'गावकरी'),
(3, 'कु', 'कू', 'कुसंगती'),
(2, 'करू', 'करु', 'यात्रेकरू'),
(1, 'करून', 'करुन', 'येणेकरून'),
(1, 'करवी', 'करवि', 'याकरवी'),
(2, 'कीय', 'किय', 'परकीय'),

अधिक तांत्रिक माहिती या दुव्यावर उपलब्ध आहे.

http://code.google.com/p/hunspell-marathi-dictionary/wiki/avya_pratya_upsarg

याचा नक्की फायदा कसा, कोणाला होईल ते सांगता येत नाही. पण भाषेचे अभ्यासक याचा उपयोग करून घेऊ शकतील असे वाटते.

वर्ल्ड कपच्या निमित्ताने...

2011-04-12T12:50:00.001+05:30

ही चर्चा उद्बोधक आहे, आणि माझा प्रतिसाद त्यातील एका प्रतिसादाला उद्देशून आहे. तो विषयाशी संबंधित नाही. पुष्कळशा पसरटपणे माझे म्हणणे मांडायचे होते म्हणून उपक्रमावर न लिहीता ब्लॉगवर लिहीत आहे.

http://mr.upakram.org/node/3231#comment-55603

रोझा पार्कने जेव्हा स्वतः उठून बसमधील आपली जागा गोर्‍याला देण्यास नकार दिला तेंव्हा बहुतांशी लोकांनी "आहे हे असे आहे, इथे रहायचे असेल तर रहा. नाहीतर आम्ही काही निमंत्रण दिलेले नाही अमेरिकेचे" अशा अर्थाची काहीतरी बडबड केलीच.

http://en.wikipedia.org/wiki/Rosa_Parks

बाबासाहेब आंबेडकरांनी चवदार तळ्याचा सत्याग्रह केला तेंव्हाही लोकांनी विविध दाखले, परंपरा याचा उहापोह केला होता. पण शेवटी सत्य, समानता आणि विकास या त्रयीकडे जायचे की परंपरा आणि आगम प्रमाणाचा अतिरेक करायचा हे ज्याचे त्यानेच ठरवायचे असते.

बर्‍याचदा एखादी गोष्ट इतकी आंगवळणी पडलेली असते की तिचे अस्तित्वच जाणवत नाही. अन्याय, अतिरेक हा देखील असाच सवयीचा होऊ शकतो. आपल्या अंगाला येणार्‍या घामट वासाची जाणीव जशी घरच्यांनी किंवा जवळच्या व्यक्तिंनी सांगितल्याशिवाय लक्षात येत नाही, सवयीचा भाग झाल्यामुळे. तशा खूप गोष्टी आपल्याला आपोआप दिसेनाशा होतात.

सावित्रीबाईंनी स्त्रियांना शिकवायला सुरूवात केली तेव्हा समाजाची प्रतिक्रिया काय होती? सती जाणे, विधवांचे केशवपन हे सर्व स्टँडर्ड समजून पाळले जात होते. ज्यांना ते मान्य नसेल अशांना हिमालयात निघून जायचा सल्ला दिला जायचा. (आणि काहींनी तो पाळलाही!)

ज्या पू. ल. देशपांड्यांचे उदाहरण आपण दिले आहे, त्यांनी देखील आणिबाणीला विरोध केला होता. कॉग्रेसला पाडण्यासाठी ठिकठिकाणी प्रचार केला होता. "विदूषक" अशी हेटाळणी त्यांच्या वाट्याला आली आणि निवडणुकीनंतर सत्ता हे आपले ध्येय नाही असे जाहीर करत "परत विदूषकाच्या भुमिके"त असा लेख लिहीता झाले.

अभिव्यक्तिस्वातंत्र्यावरचा घाला पुलंना सहन झाला नाही, ते आपल्या परीने लढले. चंद्रशेखर यांना ध्वनिप्रदुषणाचा प्रश्न महत्त्वाचा वाटला, त्यांनी तो संयमित शब्दात मांडला. कुणाच्याही भावना न दुखावता आपली तक्रार समाजापुढे ठेवली, कारण कदाचित बहुमताविरुद्ध खूप मोठा संघर्ष करणे (कोर्टात/ पोलिसात जाणे वगैरे) त्यांना शक्य नसेल किंवा अन्य काही कारण असेल.

गोठ्यात राहून बैलाच्या मुताची घाण येते अशी तक्रार करणारी माणसे मला फार महत्त्वाची वाटतात. कारण त्याचा अर्थ त्यांना अजुन त्याची सवय झालेली नाही. सुवास आणि दुर्गंध यातील फरक ओळखण्याइतपत त्यांची घ्राणेंद्रिये काम करत आहेत आणि "घाण येतेय" अशी तक्रार करण्याइतपत तरी धैर्य त्यांच्यात शिल्लक आहे.

माणसाचं कंडिशनींग एकदा झालं की तो पोपटासारखा ऐकलेले बोलू लागतो. वाचलेले घडाघडा म्हणून दाखवतो, त्यातून फार तर त्याची बुद्धीमत्ता दिसते. त्याचा अर्थ तो बरोबर बोलत आहे असा होत नाही. आगम प्रमाणाचा अतिरेक हा प्रत्यक्ष प्रमाणाच्या अतिरेकापेक्षा जास्त घातक आहे. व्यभिचारी स्त्रीला दगडाने ठेचून मारणे यात मुस्लीम देशांना काही वावगं वाटत नाही. हे आगम प्रमाणाच्या अतिरेकाचे एक उदाहरण आहे.

http://en.wikipedia.org/wiki/Stoning

जगातील कोणत्याही देशात अशी शिक्षा (कायद्याने) दिली जात नाही. पण "शरियत कायदा" या एका शब्दाने सर्व समीकरणे बदलून जातात आणि अचानक त्यातील क्रौर्य, निर्दयता दिसेनाशी होते.

ज्ञानेश्वरांनी दाखविलेला विवेकाचा मार्ग आणि पातंजलिने ठेवलेला संयमाचा आदर्श यापासून न ढळण्यातच खरी "समजदारी" है!

इतिहासाचे ओझे

2011-03-27T09:57:00.001+05:30

इतिहास मग तो १ महिन्यापूर्वीचा असो किंवा ५ हजार वर्षांचा. तो आपल्याला काही ना काही शिकवत असतो. ही शिकवणी घ्यायची आणि भविष्याला भिडायचं असं अभिप्रेत असते, त्या इतिहासाचे कलेवर राजा विक्रमादित्याप्रमाणे आपल्या पाठीवर घेऊन नको तिकडे जायचे नसते. मला काय म्हणायचे आहे ते उदाहरणाने स्पष्ट करतो.

हरियाणात असे एक गाव आहे जिथे आल्यावर म्हणतात की श्रावण बाळाची मती फिरली आणि त्याने आईवडिलांकडे काशी यात्रेला घेऊन जायचे पैसे मागितले. तेव्हापासून "सो कॉल्ड" शाप हा गाव भोगतो आहे आणि कोणताही बुवा बाबा तिथे जाऊन बायकापोरांना ही गोष्ट सांगून रडवतो आणि जमेल तेवढी माया जमा करून जातो.

ही गोष्ट खरी की खोटी कोणाला माहीत? वादापुरती खरी मानली तरी तो त्या मातीचा दोष कसा मानता येईल? इमोशनल ब्लॉकमेलींगची एक से एक उदाहरणे हिंदू धर्मात मौजूद आहेत आणि त्याविषयी ब्र काढावासा कोणाला वाटत नाही. भावना दुखावणे हा फार हळवा प्रकार असतो आणि त्याचे परिणाम गंभीर स्वरूपाचे होऊ शकतात याची सर्वांनाच कल्पना असते.
_____

भटक्या जातीच्या हालाचे वर्णन करणारे एक पुस्तक मी २५ वर्षांपूर्वी वाचले होते. आता नाव विसरलो पण त्यातील मजकूर नाही. यात त्या तांड्याचा मुखीया लेखकाला सरकारी मदत नाकारण्याचे कारण सांगताना सांगतो "श्रीकृष्णाने आम्हाला तुम्ही भटकत राहा कुठेही स्थिर होऊ नका असा आदेश दिला आहे, तो मोडणे आम्हाला शक्य नाही."

आता यात खर्‍या खोट्याची शहानिशा कशी करणार? समजा खरे असेल, तरी तो आदेश आपद्धर्म म्हणून असेल. कृष्णाने स्वतःच्या जीवनात अशा काही गोष्टी (उदा. मथुरेतून पळून जाणे) अपवाद म्हणून केल्या होत्याच. आज तो कायदा समजून वागणे कितपत शहाणपणाचे आहे?

महाराष्ट्रातील एका अग्रगण्य मंदीरात लहान मुलींचे खुशाल कृष्णाशी लग्न लावून दिले जाते. मुलांचेही लावून दिले जाते. देवदासी फक्त मुलीच नाही, मुलेही बनतात म्हणे. आणि त्यांच्या जटा कापून टाकायला त्यांच्यातलाच एखादा पुढे आला तर तो होतो जातीबाहेर.

जाती-बहिष्कृत: जातीवरून आठवले. हिंदू धर्मातील विचारवंत, ख्रिश्चन धर्माशी तुलना करताना सांगतात, त्यांच्यात वेगळा विचार करणार्‍याला जाळून मारण्यात आलं, आमच्यात असलं काही नाही झालं. झालं ना सिद्ध? अहो कुठलं काय? आमच्याकडे जाळून मारण्यापेक्षा जास्त वाईट हत्यार होतं ना! जातीतून उठवणे. ज्ञानेश्वरांसारख्या सिद्ध पुरुषाला आत्महत्येकडे प्रवृत्त करणारा हा जातबाहेर प्रकार काय होता हे इतिहासाच्या अभ्यासातून कळते.

इतिहासाच्या अभ्यासातून मी खूप शिकलो. पण ते ओझे होईल असे वाटले की मी पुढे जात नाही. अभ्यास म्हणूनही नाही. कदाचित वयाचा परिणाम असेल. इतिहासाबरोबरच थकलेले शरीरही खूप काही शिकवते. नाही का?

मराठी हिंदीतील फरक

2011-03-25T13:25:00.001+05:30

https://addons.mozilla.org/af/firefox/addon/hindi-spell-checker/

हिंदी भाषेसाठी बनलेला फायरफॉक्स स्पेलचेकर नुकताच माझ्या पाहण्यात आला. मी तो अर्थात लगेच वापरून पाहिला. त्यात मराठी / हिंदी भाषेतील एक मुलभूत फरक माझ्या लक्षात आला. टेक्निकल अंगाने व भाषाशास्त्राच्या दृष्टीनेही त्यात काही तथ्य असावे.
मराठी मध्ये जसे स, ला, ते, चा, ची, चे असे प्रत्यय लागतात तसे हिंदी भाषेत लागत नाहीत. त्यामुळे त्या भाषेतील स्पेलचेकरमध्ये केवळ पंधरा हजार शब्द असून तो स्पेल चेकर चांगला चालतो आहे. उदा..

भाषा की - भाषेची
भाषा का - भाषेचा
भाषा के - भाषेचे

मराठीत असे एका शब्दापासून अनेक शब्द बनतात तसे "तिकडे" बनत नाहीत. इकडे प्रत्येक शब्द स्वतःचे स्वतंत्र अस्तित्व राखतो, पण हिंदी / इंग्रजीत असे होत नाही बहुतेक!

for language
to language

यात लैंग्वेज हा शब्द बदलत नाही. तर फॉर, टू असे प्रत्यय बदलतात. यामुळे त्या दोन भाषा जवळच्या वाटतात तशी मराठीला इंग्रजी तांत्रिक द्रष्ट्या जवळची वाटत नाही.

काळ आला आणि वेळही

2011-03-06T16:52:00.001+05:30

सा रम्या नगरी महान् स नृपतिः सामन्तचक्रं च तत्
पार्श्वे तस्य च सा विदग्धपरिषत्ताश्चन्द्रबिम्बाननाः ।
उद्वृत्तः स च राजपुत्रनिवहस्ते वंदिनस्ताः कथाः
सर्वं यस्य वशादगात्स्मृतिपथं कालाय तस्मै नमः ॥

ती सुंदर नगरी, तो ताकदवान राजा, त्याचे विश्वासू सरदार, त्याच्या आश्रयाने राहणारी विद्वान लोकांची सभा , चंद्राप्रमाणे सुंदर चेहऱ्याच्या स्त्रिया , उदंड असा राजपुत्रांचा समूह , स्तुती गाणारे देशी/ विदेशी भाट आणि त्या भाटांनी गायलेल्या त्या उत्तमोत्तम स्तुती हे सर्व गेले कुठे? वेळ बदलली. सद्दी संपली. वर्तमानाला इतिहासाच्या पानात ढकलून सतत पुढे जाणार्‍या काळाला नमस्कार करण्यावाचून आपल्या हातात काय आहे? सध्या जगात जे चालू आहे त्याला काळाचा आणखी एक महिमा असेच म्हणता येईल.

फोनेटिक लेआउटमध्ये काही बदल

2010-10-05T21:11:00.001+05:30

गमभन व बहुधा बरहामध्ये फोनेटिक पद्धतीने शिवाजी हा शब्द दोन पद्धतीने लिहिता आला.
shivAjI
shivaajee

आता हा शब्द सरळ शिफ्ट न वापरता लिहिता आला नसता का?
shivaji

तो तसा लिहिता येत नाही याचे कारण आहे, स्वरांसाठी काही चाव्या राखून ठेवाव्या लागल्या आहेत. उदा.
"e" ही चावी दिली आहे ए साठी (े) पण ही चावी देता आली असती ऱ्हस्व 'इ' साठी
आणि "i" ही चावी देता आली असती दीर्घ 'ई' साठी.
'a' ही चावी देता आली असती दीर्घ आ साठी "ा".
हे बदल केले तर मला shevaji हा शिफ्ट की न वापरता लिहिता येईल आणि त्यामुळे टंकलेखनाचा वेग वाढेल.

आता अशी चाव्यांची अदलाबदल केली तर सध्या त्या चाव्यांवर असणारी अक्षरे टंकण्यास अधिक वेळ नाही का लागणार? सध्या "a e i" वर "अ ए इ" ही तीन अक्षरे आहेत. तर कॅपिटल "A E I" वर आहेत "आ अ‍ॅ ई". पण ही अक्षरे स्वर म्हणून अधिक वापरली जातात. मुळाक्षरे म्हणून नव्हे. "आ" हे अक्षर "ा" या स्वराच्या फक्त तीन टक्के वापरले जाते. आणि हे गुणोत्तर इतर स्वरांच्या बाबतीतही लागू पडते.
थोडक्यात 'शिवाजी' शब्दातील 'वा' या अक्षरात आलेल्या स्वराचे म्हणजे "ा" चे प्रमाण "आकार" या शब्दात आलेल्या "आ" च्या तुलनेत कितीतरी अधिक आहे.

http://spreadsheets.google.com/pub?key=tBJjzbcQB5i7tmfdO5Hk2DQ&output=html

प्रशांत कुलकर्णी यांनी पूर्ण नवीन लेआउट सुचविला आहे. सध्या "s h sh" वर "स ह श" ही अक्षरे येतात. याचा अर्थ श साठी दोन चाव्या वापरल्या आहेत. त्यांनी प्रत्येक अक्षरासाठी एकच चावी वापरावी लागेल अशी योजना केली आहे.

http://prashantkulkarni.blogspot.com/2010/06/blog-post.html

पण की-बोर्डवर केवळ ३३ चाव्या उपलब्ध आहेत. यावर उपाय म्हणून त्यांनी १ ते ९ अंकांच्या चाव्या देखील वापरल्या आहेत. हा उपाय म्हणजे "रोग चालेल पण डॉक्टर आवर" असे वाटेल. कारण अंकांच्या चाव्यांपर्यंत पोहोचण्यासाठी हात कीबोर्डवरून पूर्ण उचलावा लागतो आणि पुढची अक्षरे चुकतात.

सध्याच्या गमभन/ बरहातील फोनेटिक स्वरूपातच काही बदल केल्यास टंकलेखनाचा वेग वाढेल असे मला वाटते. पण पूर्ण नवीन लेआउट सध्याच्या घडीला अनावश्यक असून त्यामुळे आहे त्या अराजकतेमध्ये भर पडेल.

जटिल प्रश्न

2010-08-13T10:43:00.003+05:30

एका डॉक्टरनेच हा प्रश्न विचारला आहे की, गर्भ नाकारण्याचा स्त्रीचा हक्क जसा समाजाने मान्य केला आहे, तसा (टेक्नोलॉजी वापरून) गर्भवती होण्याचा हक्क मान्य केला जाणार आहे की नाही?

http://doctorandpatient.blogspot.com/2010/08/why-are-young-fertile-women-doing-ivf.html

याचे उत्तर देणे फार कठीण आहे. मागे असाच एक मुद्दा पेपरात वाचला होता. त्याचेही उत्तर मी अजून शोधतो आहे. तंत्रज्ञान जस जसे प्रगत होत आहे तसे नैतिक - अनैतिकतेच्या कल्पनाही बदलतील, बदलाव्या लागतील बहुतेक!

प्रश्न असा आहे की, इंदिरा गांधी वा किरण बेदी न होताही सर्वसामान्य मुलगी म्हणून जन्माला येण्याचा आणि जगण्याचा मुलीला अधिकार आहे की नाही? कुणासाठीही उपयुक्त न ठरता केवळ जगण्याचा (मुक्या जनावराला) हक्क आहे की नाही?

http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/5928677.cms

दमलेल्या बाबाची दुसरी बाजू

2010-06-12T20:55:00.002+05:30

दमलेला बाबा सगळ्यांना मनसोक्त रडवतोय. युट्युबवर पाहा.
http://www.youtube.com/watch?v=4Q4XggDMETI

सहसा माझ्या डोळ्यात कधी पाणी येत नाही. पण हा व्हिडीओ पाहाताना आले.

डोळे पुसल्यावर थोडा मेंदू हलवला आणि दमलेल्या बाबाची दुसरी बाजू समोर आली. बाबाला २-३ वर्षांची छोटी मुलगी आहे म्हणजे वय तिशीच्या आसपास असणार. या वयात हार्ट ट्रबल, पाठदुखी, कंबरदुखी अशा छोट्या मोठ्या आजारांनी बाबा सतत का त्रस्त असतो? कॉलेजमध्ये असताना गंमत म्हणून लागलेली सिगरेटची सवय अजुनही चालूच? कधीतरी पार्टीत 'घ्यावीच लागते' म्हणून सुरू झालेली ड्रिंक्स आता कधी-मधी घरात कोणी नसताना चोरून पिताना बाबाला आठवते का आपली चिमुरडी? डॉक्टरांनी सांगितल्याप्रमाणे व्यायाम होतो का कधी? तेरड्याचा रंग तीन दिवस? निदान योगातरी करायला हवा असे कधीतरी एकदा म्हटले की योगा 'होत' नाही. तो 'करावा' लागतो! थोडा पगार जास्त मिळतो म्हणून नोकरी बदलली, आता नवीन नोकरीत स्थिरस्थावर होण्यासाठी जास्त काम. बायको, मुलं कमी पैशात, कमी खर्चात राहायला तयार असताना लोन काढून ब्लॉक घेताना बाबाने नक्की काय हिशोब केला होता त्याचे त्याला माहीत. आई वडिलांशी पडत नसेल तर सरळ वेगळे होईन असा तोरा दाखवायचा तर घ्यावीच लागते जागा लांब, शहराबाहेर. मग लोकलचा प्रवास घाम गाळत करावा लागला तर त्याला बाबाच कारणीभूत आहे.

बाबा दमलाय हे खरे, पण त्याला जबाबदार कोण?

असेही असते तर...

2010-05-25T19:17:00.004+05:30

अनेक वेळा चावून चोथा झालेले विषय वारंवार चर्चेत आणून त्याचा आधार घेत सुतावरून स्वर्गात जाण्याचा प्रयत्न इंटर्नेटवर पडीक असलेली मंडळी करीत असतात. यातून काहीवेळा जातीय विखारही फुत्कारून घेतला जातो. उदाहरण द्यायचे तर या चर्चेचे देता येईल.

http://mr.upakram.org/node/2510

"वाल्मीकी रामायणातील स्त्रीजीवन" या विषयाशी फोटोसहित "सिक्स पॅक्स विश्वामित्र" आणि "एट(की टेन) पॅक्ड् भगवान परशुरामाचे पक्के युरोपियन वाटणारे कल्पनाचित्र" कसे काय संबंधित असू शकते? याचा अर्थ एकच आपला प्रतिसाद या विषयाशी संबंधित असो वा नसो आपल्या अन्ननलिकेत सतत घोळणारे गरळ कुठेतरी ओकून टाकले की माणसाला थोडे बरे वाटते. अर्थात इंटरनेटचा वापर अशा कारणांसाठीदेखील मोठ्या प्रमाणात केला जातो आणि त्याला काही हरकत असू नये.

माझाही खालील प्रतिसाद विषयाशी संबंधित नाही, तर एका प्रतिसादाशी संबंधित आहे - म्हणून मी ब्लॉगवर लिहित आहे.
_____

सहज शक्य असणार्‍या अनेक गोष्टी रामाने केलेल्या नाहीत ही गोष्ट लक्षात घेतली की रामाचे वेगळेपण जाणवायला हरकत नाही.
राज्यावर येण्यासाठी बापाचा, भावाचा काटा काढणार्‍या कथांनी जागतिक इतिहासाची पानेच्या पाने भरून गेलेली असताना सहज शक्य असताना राज्याभिषेकापासून दूर जाणारा राम मला तरी अपवादात्मकच वाटतो.

रावणाचे अंत्यसंस्कार करण्यास बिभिषणाने नकार दिला, तेंव्हा मेल्यावर वैर संपते असा विचार देणारा राम तेंव्हाच्याच नव्हे तर नंतर आलेल्या अनेक राजांपेक्षा वेगळा ठरतो.
मरणान्तानि वैराणि निवृतं नः प्रयोजनम् । कीयतामस्य संस्कारो ममापेष्य यथा तव ॥

लंकेतून परत येताना फक्त सीता आणि एअर लंकेचे एक फ्लाईट इतकेच रामाने आपल्याबरोबर आणले. त्यावेळचे त्याचे उद्गार निदान संस्कृत साहित्यात तरी अमर झाले आहेत.
अपि स्वर्णमयी लङ्का न मे लक्ष्मण रोचते। जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी॥

राम-सीतेबरोबर इतकी वर्षे वनात राहूनही मी केयूरे, कुंडले ओळखत नाही पण सीतेची पैंजण मात्र ओळखतो असे म्हणणारा लक्ष्मण तर काही वेळा रामापेक्षा मोठा वाटतो.
नाहं जानामि केयुरे नाहं जानामि कुण्डले । नूपुरे त्वभिजानामि नित्यं पादाभिवन्दनात् ॥

केवळ रामाचेच नव्हे तर लक्ष्मण, भरत, शत्रुघ्न या सर्व भावंडांचे व त्यांच्या अर्धांगिनींचे चारित्र्य सोळा आणे शुद्ध होते असे बहुतेक ऐतिहासिक संसाधने सांगतात. 'तसला' आरोप रामावर कोणी केल्याचे माझ्यातरी वाचनात नाही. प्रस्थापित विचारांना उडवून लावण्याच्या सध्याच्या फैशनचा हा भाग असे असे समजून या आरोपाकडे दुर्लक्ष करणेच चांगले असे माझे वैयक्तिक मत आहे.

मराठीचा ट्रॅप

2010-05-11T09:38:00.001+05:30

दादर सार्वजनिक वाचनालय येथे संपन्न झालेल्या "मराठी ब्लॉगर्स" संमेलनामुळे मला झालेला फायदा म्हणजे इन्स्क्रिप्ट टंकलेखनाचे महत्त्व (नव्याने) समजले. लीना मेहेंदळे यांनी इंग्रजीतून विचार करण्यास भाग पाडणारे फोनेटिक तंत्र विसरा व इन्स्क्रिप्ट पद्धतीने टंकलेखन करा नाहीतर अजून काही वर्षांनी मराठी देवनागरीत का लिहावी? सरळ रोमनागरीतच का लिहू नये असा विचार पुढे येईल आणि तो मान्य झाला तर देवनागरी लिपीच (मराठीपुरती) नष्ट होईल असा इशारा दिला. हा विचार मला थोडा अतिरंजित वाटला. असे होण्याची शक्यता फार कमी आहे. ताईंनी "ट्रॅप" हा शब्द वापरला. मी माझी ओळख करून देताना तोच धागा पुढे नेऊन असे सांगितले की देवनागरी लिपी नष्ट करण्याचा खरा ट्रॅप अशुद्धलेखन व त्याचे निर्लज्ज समर्थन हे आहे. उदाहरण द्यायचे झाले तर "पितळी तांब्या" हा शब्द आपण जर "पितळि पीतळी पीतळि पितली पितलि पीतली पीतलि पित्ळी" अशा विविध प्रकारांनी लिहू लागलो तर अजून काही वर्षांनी रोमन मध्ये लिहिलेले "pitalee tambya" डोळ्यांना अधिक सुखावह वाटू लागेल. त्यात र्‍ह्स्व दीर्घ, जोडाक्षरांची "भानगड" नाही आणि जगात कोणालाही वाचता येईल, भाषा नाही समजली तरी!
विनोबांनी एके ठिकाणी म्हटले आहे की "विस्मरण हा दोष आहे असे कोणाला वाटतच नाही." त्याप्रमाणे अशुद्धलेखन हा एक दोष आहे असे हल्ली कोणाला वाटतच नाही की काय असा प्रश्न मला काही वेळा पडतो. "त्यांच्या"त असेच लिहितात ते मान्य करा नाहीतर मार खाल असे काही बाष्कळ समर्थन कोणी करेल असे वाटत नाही. कवितेत, लिखाणात पात्रांच्या तोंडी जी बोली भाषा यावी लागते ती तशी लिहिण्यास शुद्धलेखनाच्या नियमाप्रमाणे सूट आहेच. आक्षेप आहे तो भाषा आणि लिपी गांभीर्याने न घेण्यावर. ताई आणि दादांनो, माझ्यामते हा ट्रॅप जास्त धोकादायक आहे!!

निवान्त की निवांत?

2010-01-16T18:31:00.000+05:30

निवान्त हा शब्द बरोबर आहे की निवांत?
आपल्या (निदान माझ्या तरी) डोळ्याला निवांत वाचण्याची सवय झाली आहे. भाषाशास्त्राच्या दृष्टीने कदाचित निवान्त देखील बरोबर असेल. पण गुगल सर्च दोन्ही साठी वेगवेगळे रिझल्ट दाखवत आहे. (निवांत २८५०० - निवान्त - ४०० ) याचा अर्थ संगणकशास्त्राला हे दोन शब्द एकच आहेत हे माहीत नसावे असे वाटते. त्यामुळे "हा शब्द असाही लिहिता येतो" या सवलतीचा मला आता त्रास होऊ लागला आहे. संगणकशास्त्राने या बाबतीत भाषाशास्त्रापेक्षा वेगळी नियमावली अंगिकारावी असे वाटते. तसेही संगणक सॉर्टिंग ऑर्डरच्या बाबतीत भाषाशास्त्राचे नियम पाळत नाहीच. तेंव्हा मग या बाबतीतही "एक शब्द एक पद्धत" या न्यायाचा अवलंब करावा. दोन्ही शास्त्रांत समन्वय झाला असता तर उत्तम होते पण तसे होईल असे वाटत नाही.

रवी रतलामी यांना मंथन पुरस्कार

2009-12-27T17:57:00.000+05:30

छत्तीसगडी या भाषेत संपूर्ण संगणक उपलब्ध करून देण्याचं भगिरथ काम ज्यांनी केले त्या रवी रतलामी यांना यंदाचा मंथन पुरस्कार मिळाला हे लोकलायझेशनच्या क्षेत्रात काम करणार्‍यांसाठी नक्कीच अभिमानाची गोष्ट आहे. सुमारे एक लाख स्ट्रींग्स इंग्रजीतून छत्तीसगडी या भाषेत भाषांतरित कराव्या लागल्या तेंव्हा कुठे या प्रयोगाने थोडाफार आकार घेतला. त्यांचं मूळ नाव रवीशंकर श्रीवास्तव. पण जालावर सर्वजण आपल्या ब्लॉगच्याच नावाने ओळखले जातात. ते जेव्हा रवी रतलामी या नावाने हिंदी ब्लॉग लिहीत तेव्हापासून मी त्यांचा ब्लॉग वाचत आलो आहे. पुण्यातील एका कार्यशाळेत त्यांना प्रत्यक्ष भेटण्याचाही योग आला होता. एका निरलस, निरपेक्षपणे काम करणार्‍याला एक मोठा पुरस्कार मिळाला ही माझ्यासाठी आनंदाची गोष्ट आहे. आता इथेच थांबतो कारण मराठीच्या के.डी.ई ची प्रगती किती असा साळसूद प्रश्न करून माझ्या चेहर्‍यावरचे भाव निरखण्याचा एक प्रकारचा आसूरी आनंद मी कोणालाच मिळू देणार नाही.

एका जंगलाची गोष्ट

2009-12-26T09:36:00.001+05:30

खूप पुर्वीची गोष्ट नाही. असेल काही वर्षांपूर्वीचीच. पण वाटते कित्येक युगे लोटली असतील त्याला. तर मी काय म्हणत होतो, पूर्वी एक होते जंगल. आता तुम्ही म्हणाल त्यात काय इतके, पूर्वी होतीच जंगलं खूप. आता माणसाची भूकच इतकी वाढली आहे की जंगलांना जागाच उरलेली नाही वाढायला. एका जंगलाला लागून दुसरे असे वाढत होते, आपल्याच हिशोबाने. जंगलांना काही डेडलाईन नसते की क्लाएंटची भिती. वाढायला लागली काही वर्ष तर कोणाला काय पडलीय त्याची?
तर त्या जंगलाकडे एका कुशल माळ्याचे लक्ष गेले. त्याच्या मनात फार पूर्वीपासून एक सुंदर बगिचा बनवायचे फार होते. त्याने काही विचार केला आणि कामाला लागला. प्रथम त्याने आडवीतिड्वी वाढलेली झाडे छाटून टाकली. सुंदर पायवाटा तयार केल्या. चहू बाजूंनी तटबंदी उभारली. एकच प्रवेशद्वार ठेवले येणार्‍या जाणार्‍यांवर लक्ष ठेवायला. आत आल्यावर कोणाच्याही तोंडून उद्गार निघाले पाहिजेत की वा!!
प्रवेशद्वाराशीच एक नोंदवही ठेवली. त्यात येणार्‍या जाणार्‍यांचे शेरे असत. परदेशात राहिलेल्या काही विदुषी इतक्या खूष झाल्या की म्हणाल्या "अगदी इडन गार्डनची आठवण झाली हो!" माळ्याच्या अंगावर मुठभर मास चढले.
जंगली पशू, पक्ष्यांना जंगल आणि गार्डन यातला फरक लगेच कळतो. त्यांनी हे गार्डन केव्हाच सोडले होते. जे राहिले ते रिंगमास्तरकडे बघून दिवस काढू लागले. हे जंगल होते, आहे आणि राहू द्या असे म्हणणार्‍यांच्या बाबतीत माळीकाका "हे दयाळू ईश्वरा या निर्बुद्धांना क्षमा कर ते काय बोलत आहेत ते त्यांचे त्यांना समजत नाही." अशी प्रार्थना करीत. त्यांच्या मनात कोणाबद्दलही काही आकस नव्हताच.
जंगलांचे नियम वेगळे असतात. त्यात एक जीव प्रसंगी दुसर्‍याला खाऊन जगतो. झाडांना बंधन नसते कसे वाढायचे. गायी गुरांच्या जाण्या येण्याच्या वाटेला पायवाट म्हणायचे झाले. तेथे निसर्ग हाच माळी असतो. तज्ज्ञ माळ्याची गरज असते ती बागेला. माणसाला बाग आणि जंगल दोन्ही हवे असते, आहे. हे जंगल असेच राहू द्या. उन्हाने, दुष्काळाने वाळले तरी बिया असतातच कुठेतरी पडलेल्या. त्या उमलतील पुढच्या काळात. पुढच्या पिढ्यांना कधीच न चाखलेली फळ खायला मिळतील करवंदासारखी. कारण त्यांची पैदास बागेत थो़डीच होते?

या लेखात वर्णन केलेल्या बागेचे मराठी विकिपीडियाशी जर साम्य दिसले तर तो एक निव्वळ योगायोग समजावा.

पद्धत की पध्दत

2009-12-25T18:49:00.000+05:30

वर दिलेल्यापैकी पहिला शब्द बरोबर आहे तर दुसरा चुकीचा. पण गुगल सर्च केला असता दोन्हीसाठी एक लाखापेक्षा अधिक रिझल्ट्स मिळतात. शुद्धलेखन किती गंभीर स्वरूप धारण करत आहे यासाठी हे एक उदाहरण पुरेसे आहे.

ओपन ऑफिसमधील टंकन साहाय्य (स्वयं सुधारणा)

2009-06-30T19:32:00.004+05:30

मायक्रोसॉफ्ट वर्ड वापरणार्‍या ऑटो करेक्ट म्हणजे काय हे नव्याने सांगायला नको. त्यात adn असें टंकित केले की आपोआप and असे होते. अशीच सुविधा ओपन ओफ़िसमध्ये इंग्रजीसाठी देखील उपलब्ध आहे.
http://extensions.services.openoffice.org/project/EnglishAutocorrectList

मराठीसाठी स्वयंसुधारणा मनोगत वेबसाईटवर फार पूर्वीपासून उपलब्ध आहे. पण ती वापरण्यासाठी आधी इंटरनेट जोडणी हवी, मनोगतवर येण्याची नोंद करायला हवी आणि आपल्याला हवे ते शब्द आपोआप न सुधारणे अशा बर्याच त्रुटी त्यात आहेत. अर्थात ऒनलाईन व ओफ़लाईन यात तुलनाच होऊ शकत नाही. ओफलाईन टंकलेखन कधीही अधिक परिणामकारक ठरते. ओपन ओफिसच्या रायटरमध्ये टंकलेखनाला सहाय्यभूत ठरू शकतील अशा असंख्य बाबी आहेत.
मराठीत स्वयंसुधारणा (एटो करेक्ट) ही सुविधा मोफत व मुक्त स्रोत पद्धतीने वितरीत करायचा माझा प्रयत्न आहे. त्यासाठी चुकिचे शब्द व त्यासमोर योग्य शब्द अशी यादी मला हवी आहे. अशी यादी करायला मी सुरुवात केली आहे...

http://spreadsheets.google.com/ccc?key=rMJYRkasGPlEM3fyjA1gOxA

मनोगतावरील "हे शब्द असे लिहा (अं - अ)” या लेखात दिलेल्या शब्दांपासून सुरुवात केली आहे.

http://www.manogat.com/node/3176

आपल्याला वेळ होईल तसा यात अधिकाधिक शब्दांची भर घालावी अशी विनंती आहे.

एक लाख शब्दांचा टप्पा पूर्ण

2009-06-01T17:22:00.002+05:30

एक लाख शब्दांचा टप्पा आज (१ जून ०९) पूर्ण झाला. सर्वांचे अभिनंदन व आभार.
http://code.google.com/p/hunspell-marathi-dictionary/

आता यात काही चुकीचे शब्द असण्याची शक्यता असल्याने ते परत एकदा तज्ज्ञांकडून तपासून घेण्यात येतील. नवीन शब्दांची भर घालण्याचे काम चालूच राहील. अधिक माहिती...
http://mr.upakram.org/node/114

मराठी शाब्दबंध

2009-05-31T08:23:00.000+05:30

http://www.cfilt.iitb.ac.in/wordnet/webmwn/wn.php

भारतीय तंत्रज्ञानसंस्था मुंबई यांनी बनवलेला "मराठी शाब्दबंध" म्हणजे मराठीतील शब्दगत संकल्पनांचा कोश. ह्यात शब्द आणि अर्थ ह्यामधील विविध संबंध दाखवले जातात. शाब्दबंधात सध्या फक्त संच (समानार्थी शब्दांचा समूह) तयार झाले असून संबंधानुसार त्यांच्या जोडणीचे काम अजून झालेले नाही. शाब्दबंधात शब्द नोंदवण्याचे काम २००२ सालापासून सतत चालू आहे.

ओपन ऑफिसमध्ये भाषांतर

2009-05-30T19:15:00.005+05:30

ओपन ऑफिसच्या "रायटर" मध्ये लिहिलेला मजकूर आता एका क्लिकद्वारे हव्या त्या भाषेत भाषांतर करून मिळू शकतो.
http://tinyurl.com/lobdfx
तंत्रज्ञान अर्थातच गुगलचे असून ते उपलब्ध केले गेले आहे पुण्याच्या इंडिकट्रान्स यांच्याद्वारे. स्वप्निल हजारे यांचे खास अभिनंदन.

खाली दिलेल्या चार ओळी हिंदीत कशा भाषांतरीत झाल्या आहेत ते पाहा.
Download OOTranslator OXT version from Downloads section

Start OpenOffice.org and open the downloaded OXT file in it directly

Follow on screen instructions to install the extension

Thats it! Sorry to disappoint you if you were expecting a longer list ;-)

डाउनलोड से डाउनलोड OOTranslator OXT संस्करण अनुभाग

शुरू OpenOffice.org और उसमें से सीधे डाउनलोड OXT फ़ाइल खोलने

स्क्रीन पर निर्देशों का पालन करें विस्तार स्थापित करने के लिए

Thats इसे! अगर आप एक लंबी सूची ;-) उम्मीद कर रहे थे माफ करना आपको निराश करने के लिए

अभिनंदन लिपिकार

2008-10-22T20:32:00.000+05:30

लिपिकार या नवीन टंकलेखन प्रणालीला नुकतेच मंथन पारितोषिक मिळाले. अर्थात गमभन किंवा इंडिक इनपुट एक्शिंटन वापरणार्यंना एकेका शब्दाकरता इतक्या कळा दाबण्याची कल्पनाही सहन होणार नाही. यात स एकदा दाबला की "स" उमटतो, दोनदा दाबला की "श" आणि "ष" हवा असेल तर स तिनदा!! दाबावा लागतो. पण मायबोलीत नवीनच टंकलेखन करू इच्छिणार्यांना कदाचित ही पद्धत सोयीची वाटू शकेल. लिपिकारांचे अभिनंदन.
http://www.lipikaar.com/

मराठी फायरफॊक्स

2008-10-22T20:19:00.003+05:30

पुढील दुव्यावरील पानावर फायरफॊक्सची मराठी आवृत्ती डाउनलोड करण्याकरिता नुकतीच उपलब्ध झाली आहे.
http://www.mozilla.com/en-US/firefox/all.html#beta_versions

वरील आवृत्ती बिटा प्रकारची असल्याकारणाने भाषांतरात चुका असतील. मी लगेच वापरायला सुरवात केली आणि अजून तरी पुन्हा इंग्रजी भाषेतील पर्याय पाहिलेच पाहिजेत अशी वेळ आलेली नाही. कदाचित फायरफॉक्सचे मेन्यू पाठ असल्याचा परिणाम असावा. पण खाली दिलेली वाक्ये सुधारता येतील असे नक्कीच वाटून गेले.

नेटवर्क कालबाह्य
www.bloglines.com येथील सर्वर प्रतिसाद देण्यास जास्त वेळ घेत आहे.
विनंती केलेल्या स्थळाने जोडणीकरता विनंतीस प्रतिसाद दिला नाही व ब्राउजर त्याकारणास्तव प्रतिउत्तर देण्यास अकार्यक्षम झाला आहे.
* सर्वर अति गरजा किंवा तात्पुरते गरजा अनुभवत आहे ?पुन्हा प्रयत्न करा.
* इतर स्थळे ब्राउज करतेवेळी समस्या? संगणकाची नेटवर्क जोडणी तपासून पहा.
* काय आपले संगणक नेटवर्क फायरवॉल किंवा प्रॉक्सी संरक्षित आहे? चुकीची संरचना वेब ब्राउजींग मध्ये व्यत्यय आणण्यास कारणीभूत ठरवू शकते.
* तरी समस्याचे उत्तर नाही? नेटवर्क व्यवस्थापकाचे किंवा इनटरनेट प्रबंधकाशी मदतीकरता विचारविनिमय करा.
"पुन्ही प्रयत्न करा"

(यातील "पुन्ही प्रयत्न करा" मधील "पुन्ही" ही चूक मात्र अक्षम्य.) चित्र पहा ...
http://www.flickr.com/photos/shantanuo/2914284800

मराठी फायरफॉक्स मध्ये मराठीत लिहिण्याची कोणतीच सोय नाही. तेव्हा "इंडीक इनपुट एक्स्टिंशन" व "लिप्यंतरासाठी गिरगिट" या सुविधांसकट उपलब्ध करता येईल का?
http://www.manogat.com/node/14072

भविष्यात "मुक्त शुद्धलेखन चिकित्सा" देखील समाविष्ट होऊ शकली तर सोन्याहून पिवळे!!
http://mr.upakram.org/node/114

फायरफॉक्स ३. ०, इंडीक व गिरगिट

2008-07-02T21:28:00.001+05:30

फायरफॉक्स ३. ० खरोखरच भारतीय भाषांसाठी वरदान ठरणार आहे. आपण हा न्याहाळक (इंटरनेट एक्स्प्लोअर सारखा ब्राउझर) येथून मिळवू शकता...
http://www.mozilla.com/en-US/firefox/

१) यात इंडीक इनपुट एक्स्टिंशन वापरून सहजगत्या मराठी लिपीत मजकूर टंकित करता येतो.
मराठी RTS हा पर्याय निवडल्यास बराहा, 'गमभन' सारख्या सुविधेची गरज भासणार नाही. मनोगतावर जितक्या सोप्या पद्धतीने टाईप करता येते तितक्याच सोप्या पद्धतीने कुठेही टाईप करता येईल. आंग्ल भाषेची गरज पडल्यास कंट्रोल + स्पेस ही कळ जोडीने वापरा. मी ही सुविधा वापरून याहू मेल मधून मराठी मेल पाठवतो.

https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/3972

२) लिप्यंतरासाठी गिरगिट हे अवजार आता येथे उपलब्ध आहे.

https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/5483

तेथेच त्याचा स्रोतही पाहता येईल.
अधिक माहिती उपक्रमाच्या या पानावर वाचता येईल.

http://mr.upakram.org/node/367

KDE Marathi

2007-12-04T13:46:00.000+05:30

http://marathi.hrishi.org/
KDE is being translated on this site. Your registration needs to be approved if you want to contribute. But you can check the strings those have already been translated.

एक लैपटॉप प्रतिबच्चा (OLPC)

2007-11-23T15:45:00.000+05:30

http://www.laptop.org/
एक लैपटॉप प्रतिबच्चा (OLPC) एक अति महात्वाकांक्षी परियोजना है जिसके तहत अत्यंत सस्ती कीमत में (वर्तमान में 6000 रुपए में,) बहुत ही उम्दा, मजबूत किस्म के लैपटॉप तमाम विश्व के गरीब बच्चों को (एक तरह से) मुफ़्त में (सरकारी व गैर-सरकारी तथा व्यक्तिगत सहयोग से) प्रदान किया जा रहा है. आप भी कई तरीके से इस परियोजना का हिस्सा हो सकते हैं. जैसे कि, आप जिस भाषा के जानकार हैं – उस भाषा में एक्सओ (ओएलपीसी का ऑपरेटिंग सिस्टम तथा प्रोग्राम) अनुप्रयोगों व मैनुअल/मदद फ़ाइलों को अनुवाद करके.

हिन्दी भाषा में एक्सओ के कुछ आरंभिक फ़ाइलों का अनुवाद आप आनलाइन यहां पर कर सकते हैं.
https://dev.laptop.org/translate/hi/index.html
इसके लिए वहां पर आपको एक खाता खोलना होगा. खाता खोलने के बाद लॉगइन करें, फिर जिस फ़ाइल का अनुवाद करना है, या अनुवाद परिवर्धित करना है, उसे क्लिक कर खोलें व अनुवादित/गैर अनुवादित शब्दों/वाक्यों को चुनें. आपके सामने एक बक्सा प्रकट होगा जिसमें आप हिन्दी में अनुवाद भर सकते हैं. आप चाहें तो विकल्पों में से Suggest भी चुन सकते हैं, यदि आपको लगता है कि अनुवाद पक्का नहीं है, और सुझाव मात्र है. आप बगैर पंजीकृत हुए और बगैर लॉगइन किए भी अनुवाद कर सकते हैं, परंतु वह सिर्फ सुझाव के रूप में ही दर्ज होगा. एक बात ध्यान में रखनी होगी कि इन अनुवादों को बच्चे ही ज्यादा पढेंगे इसलिए सरल, कलपनाशील, अनुवाद ही उचित होंगे.

http://raviratlami.blogspot.com/2007/11/blog-post_23.html

Firefox Localization

2007-11-20T13:43:00.001+05:30

http://tinyurl.com/283kfl

The .xpi available here is for firefox version 1.5
The language pack for latest firefox version is still being developed under the guidance of Janabhaarati Team.

Open Office Localization

2007-11-20T13:21:00.000+05:30

http://www.ncb.ernet.in/bharateeyaoo/download.shtml

You will first have to download the english pack and then the marathi pack.
You can not install the Marathi pack if the latest version of open office is already installed on your computer.

Drupal Localization

2007-11-20T13:09:00.000+05:30

My blog post has described how to integrate Drupal localized version for Marathi.

http://oksoft.blogspot.com/2007/04/drupal-localization.html

Some of the strings are still not translated, I think. Another very useful module for marathi can be found here...

http://drupal.org/project/mr

Mediawiki localization

2007-11-20T13:00:00.000+05:30

I have installed mediawiki for the dictionary project at.... http://saraswaticlasses.net/wiki/index.php5

I have found that only about 10% of localization is complete where as at Marathi Wikipedia it's almost 100%. Is it possible for anyone to submit the translated strings from wikipedia to mediawiki localization project so that the people like me who wants to install mediawiki on their own server can have a complete marathi website?

Wordpress Localization

2007-11-20T12:53:00.000+05:30

http://translate.wordpress.com/

You can log in using your wordpress login name and password. If you don't have one you will have to create one at wordpress.com

Once logged in click on "All Items" to see the strings which needs to be translated in Marathi. Select any one that you know the marathi word for and add it to the database.
It's easy.
Anyone interested?

Text to speech (Hindi/ Telugu)

2007-11-18T18:19:00.000+05:30

The speech processing lab at Language Technologies Research Center, IIITH is actively involved in research and imparting training at the graduate and under-graduate level through semester long courses in the fields of speech processing which includes speech signal analysis, speech recognition, speech synthesis, speaker recognition, speech enhancement and spoken dialog systems.

http://speech.iiit.ac.in/~speech/speechdemo.html

व्यावहारिक मराठी शब्दार्थ कोश

2007-11-17T21:08:00.000+05:30

वयाची आठ दशके उलटलेले भाटवडेकर काही वर्षांपूवीर् हा ४५ हजार शब्दांचा कोश करायला बसले तेव्हा त्यांनी सगळ्या मराठी दैनिकांचा, नियतकालिकांचा कसून अभ्यास केला. बातम्या, लेखांमध्ये वापरला जाणारा प्रत्येक शब्द या कोशात आला पाहिजे, असा निकष ठेवला. याशिवाय, मराठी माध्यमाच्या पहिली ते बारावीच्या प्रत्येक विषयाच्या पुस्तकातील हरेक शब्दही कोशात घेतला.
अनेक वषेर् खपून भाटवडेकरांनी सिद्ध केलेला हा 'व्यावहारिक मराठी शब्दार्थ कोश' राजहंस प्रकाशन प्रकाशित करत आहे.

म.टा.तली मूळ बातमी

गमभन विकी

2007-11-09T17:20:00.000+05:30

http://tinyurl.com/2zfq7l

या पानावर आपल्याला हिंदी, इंग्रजी शब्द देवनागरीत लिहिलेले दिसतील. त्यातील नको असलेले शब्द काढून टाकावेत. त्यासाठी "edit" या लिंकवर टिचकी द्या. विकिपीडिया यापूर्वी वापरलेला असेल तर आपण ही सुविधा सहज वापरू शकाल. त्यासाठी सदस्य बनण्याचीही आवश्यकता नाही. पण आल्याची नोंद करून आपण बदल केले तर आपण कुठे कुठचे बदल करत आहात याची नोंद आपोआप ठेवली जाईल व आपल्यालाच त्याचा उपयोग होईल.
याचा गैरवापर होण्याची शक्यता ध्यानात घेऊन या विकित जमा होणारे शब्द हे शब्दसंपदेच्या संपादकांना पुन्हा एकदा अवलोकनार्थ उपलब्ध करून दिल्यावरच त्यांचा समावेश कोशात होईल.

Firefox And Open Office Official Dictionaries

2007-11-09T15:48:00.000+05:30

Firefox dictionaries page...
http://addons.mozilla.org/en-US/firefox/browse/type:3

Open office official dictionaries page...
http://wiki.services.openoffice.org/wiki/Dictionaries#Marathi_.28India.29

डच भाषेतील शब्द सूची

2007-11-09T12:03:00.000+05:30

डच भाषेतील सुमारे दीड लाख शब्दांची ओपन सोर्स शब्दसूची जून २००७ मध्ये प्रकाशीत झाली.
http://ooonewsletter.blogspot.com/2007/06/opentaal-publishes-dutch-word-list.html
२००५ सालापासून ८-१० मंडळी सातत्याने या कामामागे होती असे या ब्लॉग पोस्टवरून दिसते आहे.

affix and suffix rules

2007-11-08T16:55:00.000+05:30

संस्कृत भाषेत बावीस (२२) उपसर्ग आहेत. मला असे विचारायचे आहे की हेच नियम मराठीला देखील लागू होतात का? व खाली दिलेले शब्द हे मराठी शब्द आहेत का? मी ही माहिती हिन्दी विकिपीडिया वरून घेतलेली आहे.

अति - excessive, surpassing, over, beyond
अधि - above, additional, upon
अनु - after, behind, along, near, with, orderly

अप - away, off, back, down, negation, bad, wrong
अपि - placing over, uniting, proximity, in addition to
अभि - intensive, over, towards, on, upon

अव - down, off, away
आ - towards, near, opposite, limit, diminutive
उत् , उद् - up, upwards, off, away, out, out of, over

उप - near, inferior, subordinate, towards, under, on
दुस् , दुर् , दुः - bad, hard, difficult, inferior
नि - negation, in, into, down, back

निस् , निर् , निः - negative, out, away, forth, intensive
परा - away, off, aside
परि - round, about, fully

प्र - forth, on, onwards, away, forward, very, excessive, great
प्रति - towards, in opposition to, against, upon, in return, back, likeness, every

वि - without, apart, away, opposite, intensive, different
सम् - with, together, completely
सु - good, well, easy

* अति-(आधिक्य)अतिशय,अतिरेक;
* अति-(पलीकडे) अतिक्रम,अत्यंत
* अधि-(मुख्य) अधिपति,अध्यक्ष
* अधि-(वर) अध्ययन, अध्यापन
* अनु-(मागुन) अनुक्रम,अनुताप,अनुज;
* अनु-(प्रमाणें) अनुकरण, अनुमोदन.
* अप-(खालीं येणें) अपकर्ष, अपमान;
* अप-(विरुद्ध होणें) अपकार, अपजय.
* अपि-(आवरण) अपिधान = अच्छादन
* अभि-(अधिक) अभिनंदन, अभिलाप
* अभि-(जवळ) अभिमुख, अभिनय
* अभि-(पुढें) अभ्युत्थान, अभ्युदय.
* अव-(खालीं) अवगणना, अवतरण;
* अव-(अभाव,विरूद्धता) अवकृपा, अवगुण.
* आ-(पासून,पर्यंत) आकंठ, आजन्म;
* आ-(किंचीत) आरक्त;
* आ-(उलट) आगमन, आदान;
* आ-(पलीकडे) आक्रमण, आकलन.
* उत्-(वर) उत्कर्ष,उत्तीर्ण, उद्भिज्ज
* उप-(जवळ)उपाध्यक्ष, उपदिशा;
* उप-(गौण) उपग्रह, उपवेद, उपनेत्र
* दुर्,दुस्-(वाईट) दुराशा, दुरुक्ति, दुश्चिन्ह, दुष्कृत्य.
* नि-(अत्यंत) निमग्न, निबंध
* नि-(नकार) निकामी, निजोर.
* निर्-(अभाव) निरंजन, निराषा
* निस्(अभाव) निष्फळ, निश्चल, नि:शेष.
* परा-(उलट) पराजय, पराभव
* परि-(पूर्ण) परिपाक, परिपूर्ण(व्याप्त), परिमित, परिश्रम, परिवार
* प्र-(आधिक्य) प्रकोप, प्रबल, प्रपिता
* प्रति-(उलट) प्रतिकूल, प्रतिच्छाया,
* प्रति-(एकेक) प्रतिदिन, प्रतिवर्ष, प्रत्येक
* वि-(विशेष) विख्यात, विनंती, विवाद
* वि-(अभाव) विफल, विधवा, विसंगति
* सम्-(चांगले) संस्कृत, संस्कार, संगीत,
* सम्-(बरोबर) संयम, संयोग, संकीर्ण.
* सु-(चांगले) सुभाषित, सुकृत, सुग्रास;
* सु-(सोपें) सुगम, सुकर, स्वल्प;
* सु-(अधिक) सुबोधित, सुशिक्षित.

काही शब्दांना एकाहून अधिक उपसर्ग लागू शकतात.

उदाहरण
* प्रति+अप+वाद = प्रत्यपवाद
* सम्+आ+लोचन = समालोचन
* वि+आ+करण = व्याकरण

अत्युत्कृष्ट, निर्विकार, सुसंगति इत्यादि

उर्दू उपसर्ग
उपसर्ग - अर्थ - शब्दरूप
अल - निश्र्चित, अन्तिम - अलविदा, अलबत्ता
कम - हीन, थोड़ा, अल्प - कमसिन, कमअक्ल, कमज़ोर
खुश - श्रेष्ठता के अर्थ में - खुशबू, खुशनसीब, खुशकिस्मत, खुशदिल, खुशहाल, खुशमिजाज
ग़ैर - निषेध - ग़ैरहाज़िर ग़ैरकानूनी ग़ैरवाजिब ग़ैरमुमकिन ग़ैरसरकारी ग़ैरमुनासिब
दर - मध्य में - दरम्यान दरअसल दरहकीकत
ना - अभाव - नामुमकिन नामुराद नाकामयाब नापसन्द नासमझ नालायक नाचीज़ नापाक नाकाम
फ़ी - प्रति - फ़ीसदी फ़ीआदमी
ब - से, के, में, अनुसार - बनाम बदस्तूर बमुश्किल बतकल्लुफ़
बद - बुरा - बदनाम बदमाश बदकिस्मत बदबू बदहज़मी बददिमाग बदमज़ा बदहवास बददुआ बदनीयत बदकार
बर - पर, ऊपर, बाहर - बरकरार बरवक्त बरअक्स बरजमां कंठस्थ
बा - सहित - बाकायदा बाकलम बाइज्जत बाइन्साफ बामुलाहिज़ा
बिला - बिना - बिलावज़ह बिलालिहाज़ बिलाशक बिलानागा
बे - बिना - बेबुनियाद बेईमान बेवक्त बेरहम बेतरह बेइज्जत बेअक्ल बेकसूर बेमानी बेशक
ला - बिना, नहीं - लापता लाजबाब लावारिस लापरवाह लाइलाज लामानी लाइल्म लाज़वाल
सर - मुख्य - सरहद सरताज सरकार सरगना

शब्दाच्या शेवटी जोडल्या जाणार्या शब्दाला प्रत्यय (suffix) म्हणतात.

धन + वान = धनवान
विद्या + वान = विद्वान
उदार + ता = उदारता
पण्डित + ई = पण्डिताई
चालाक + ई = चालाकी

प्रगती

2007-11-08T16:24:00.001+05:30

२२ एप्रिल : शुभारंभ
३० एप्रिल : १२८०
६ मे : २९७०
१९ मे : ५०३९
१ ओक्टोबर : ५८००
२३ ओक्टोबर : ६५४७ शब्द
१२ डिसेंबर : १२,१५९
३१ मे २००८ : २१,५१२

१ ओक्टोबर रोजी गमभन शुद्धलेखन चिकित्सेची नवी आवृत्ती ०७.०८.०१ उपलब्ध झाली. याचे वैशिष्ट्य म्हणजे अजॅक्स वापरून वेब सर्व्हिस म्हणून गमभन शुद्धलेखन चिकित्सा वापरता येऊ लागली.

सवाल - जवाब

2007-11-08T16:15:00.000+05:30

१) काही प्रचलित इंग्रजी शब्द जसे, बॅंक, टेबल, पेपर, पेन, पेन्सिल यांचा शब्दसंपदेत समावेश करायचा का?
होय.

२) नाव, आडनाव व गावांची नावे घ्यावीत का?
होय!

३) काही अप्रचलित मराठी शब्द जे केवळ शब्दकोशातच पाहावयास मिळतात व आपल्या नेहमीच्या संभाषणात येत नाहीत असे शब्द जमा करावे का?
नाही. अशिष्ट शब्द (शिव्या) देखील जमा करू नयेत. सुंदर मराठी शब्दांखाली पर्याय म्हणून अशिष्ट शब्द केवळ उच्चार साधर्म्यामुळे दिसले तर ते योग्य होणार नाही.

४) माझ्या मित्राला / मैत्रिणीला यात सामील करून घेऊ का?
ई-मेल पाठवा ओंकार जोशी यांना, विषयः "shabdasampada - madatanis" to josh9383@gmail.com

५) 'च' चे काय करायचे?
'च' सोबत 'ही' आणि 'सुद्धा'ही जोडता येते सर्व शब्दांना. त्यांचे काय करायचे ते नवीन लेख लिहून सांगेनच. तोवर च सोबत अथवा च शिवायचे सर्व शब्द संपदेत जमा करता येतील. पूर्णविराम व कोलन असलेले शब्द जसे... पीएच.डी. प्रात:काल प्रात:स्मरण जमा करू नयेत.

६) ध्येयवाक्य?
'स्वभाषेत टंकलेखन साहाय्य'

स्वागत - गमभन शब्दसंपदा

2007-11-08T15:03:00.002+05:30

प्रोजेक्ट पान :
http://saraswaticlasses.net/shabdasampada/

याची सुरुवात अशी झाली :
http://mr.upakram.org/node/114

पण मनोगताने त्याआधीच बाजी मारली होती. त्यांचा शुद्धिचिकित्सक मिळवण्याचा माझा प्रयत्न येथे वाचता येईल.
http://www.manogat.com/node/7878

मोफत व मुक्त स्रोत शब्द साठा उपलब्ध झाल्याशिवाय हा प्र्श्न सुटणार नाही हे लक्शात आल्यामुळे "हा प्रकल्प पुरेशा गांभीर्याने घ्यायला हवा" असे मला वाटले. मनोगताच्या प्रयत्नांतील त्रुटी व या प्रयोगाची आवश्यकता पॉवरपॉईंट प्रेझेंटेशनच्या स्वरूपात...
http://www.slideshare.net/shantanuo/spell-check-in-indian-languages

मुक्त स्रोत असल्यामुळे याचा 'एस क्यू एल डम्प' कोणालाही उतरवून घेता येईल.
http://code.google.com/p/hunspell-marathi-dictionary/
यात verified > 0 अशी अट घालून शुद्ध शब्द व verified < 0 ने अशुद्ध शब्द वेगळे काढता येतील. तर जमा झालेले शुद्ध शब्द "पी. डी. एफ." स्वरूपात. यात काही अशुद्ध शब्द दिसले तर मला(शंतनू ओक) कळवा.

फाफॉ २+ मध्ये शुद्धलेखन चिकित्सा कशी करता येते ते या चित्रावरून स्पष्ट होईल.
http://flickr.com/photos/shantanuo/351731580/

ओपन ऑफिस मध्ये सध्याची शब्दसूची कशी वापरायची ते येथे वाचता येईल.
http://tinyurl.com/tydyk

हिंदी भाषेतील कामाचे स्वरूप या दुव्यावर वाचता येईल.
http://buckycat.wordpress.com/2007/04/28/sorcery-in-indian-language-spelling/